پنومونی ناشی از Pneumocystis jirovecii

مروری کلی:

Pneumocystis jirovecii قارچی است که به‌طور گسترده در طبیعت وجود دارد و عامل ایجاد نوعی پنومونی به نام PCP در انسان است. این بیماری یکی از مهم‌ترین عفونت‌های فرصت‌طلب در افراد دچار نقص ایمنی، به‌ویژه بیماران مبتلا به HIV/AIDS، محسوب می‌شود. با این حال، حدود نیمی از مبتلایان به PCP فاقد عفونت HIV هستند و عمدتاً افرادی با ضعف ایمنی ناشی از پیوند اعضا، سرطان‌های خونی یا مصرف داروهای سرکوب‌گر ایمنی را درگیر می‌کند.

اپیدمیولوژی

• بررسی‌های ژنتیکی نشان می‌دهند که P. jirovecii ممکن است در افراد سالم نیز به‌صورت عفونت گذرا وجود داشته باشد.
• افزایش شیوع در بیماران غیر HIV مثبت، از جمله گیرندگان پیوند و مبتلایان به بدخیمی‌های خونی.
• کاهش قابل توجه شیوع در HIV مثبت‌ها با داروهای ART.
• گزارش کمتر در کشورهای در حال توسعه به‌علت تشخیص ناکافی و وجود بیماری‌هایی مانند سل.

عوامل خطر

• HIV مثبت با CD4 کمتر از 200
• مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• بدخیمی‌های خونی یا پیوند عضو
• بیماری‌های بافت همبند
• نقص ایمنی مادرزادی یا سوء تغذیه شدید
• بیماری‌های مزمن ریوی

علائم بالینی

• سرفه خشک یا گاهی خلط‌دار
• تنگی نفس، تب، تاکی‌پنه، درد قفسه سینه
• برفک دهان، لکوپلاکیا، سارکوم کاپوزی
• معاینه تنفسی گاهی طبیعی یا دارای صداهای پراکنده
• درگیری خارج ریوی مانند هپاتواسپلنومگالی یا لنفادنوپاتی

تشخیص افتراقی

• پنومونی‌های باکتریایی، ویروسی، سل، آنفلوانزا
• سارکوم کاپوزی ریوی، آسپرژیلوز، کاندیدا
• CMV، واریسلا، آمبولی ریه، بیماری‌های خودایمنی

روش‌های تشخیص

• آزمایش‌های خونی: LDH، گاز خون، Beta-D-glucan، PCR، LAMP
• تصویربرداری: رادیوگرافی قفسه سینه، HRCT
• بررسی میکروسکوپی: خلط، BAL، بیوپسی
• تست عملکرد ریوی: کاهش DLCO و ظرفیت ریوی

درجه‌بندی شدت بیماری

1. خفیف: علائم سبک، اشباع اکسیژن >90%
2. متوسط: تنگی نفس بیشتر، تب، تغییرات در CXR
3. شدید: تنگی نفس در استراحت، هیپوکسی، تصویر گسترده

درمان

• خفیف تا متوسط: کوتریموکسازول خوراکی
• در صورت عدم تحمل: آتواکون، داپسون، کلیندامایسین-پریماکین، پنتامیدین آئروسل
• شدید: تجویز وریدی کوتریموکسازول یا پنتامیدین، همراه با کورتون

مقاومت دارویی و ملاحظات درمانی

مقاومت به داروهای سولفامیدی در حال افزایش است و پاسخ به درمان ممکن است به‌دلیل واکنش التهابی اولیه، با تأخیر همراه باشد.

پیشگیری (پروفیلاکسی)

• استفاده از کوتریموکسازول در بیماران HIV مثبت با CD4 پایین و افراد با نقص ایمنی
• جایگزین‌ها: پنتامیدین استنشاقی، داپسون
• قطع پروفیلاکسی تنها پس از بهبود ایمنی

عوارض احتمالی

• نارسایی تنفسی، دیسترس تنفسی حاد
• پنوموتوراکس، کیست ریوی، عفونت خارج ریوی

پیش‌آگهی

درمان با ART نقش کلیدی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از PCP دارد. با این حال، مرگ‌ومیر بیمارستانی در HIV مثبت‌ها حدود ۱۵٪ و در غیر HIV مثبت‌ها تا ۵۰٪ گزارش شده است.

خدمات ما

آزمایشگاه ما با بهره‌گیری از روش‌های مولکولی پیشرفته و تخصص در بیماری‌های عفونی، آماده ارائه خدمات دقیق در تشخیص Pneumocystis jirovecii و سایر پاتوژن‌های خطرناک می‌باشد.

گاستروانتریت ویروسی حاد در بزرگسالان: از تشخیص تا درمان

گاستروانتریت ویروسی یکی از دلایل شایع بروز اسهال و استفراغ ناگهانی در بزرگسالان است. این بیماری معمولاً با علائمی مانند تهوع، دل‌پیچه، تب خفیف و گاهی بدن‌درد همراه است و در بیشتر موارد بدون نیاز به درمان خاص بهبود می‌یابد. مصرف مایعات مناسب، تغذیه سبک، و شناسایی علائم هشدار مانند دهیدراتاسیون شدید، از نکات مهم در مدیریت این بیماری به‌ویژه در سالمندان و افراد آسیب‌پذیر است.

📥 دانلود فایل مقاله گاستروانتریت ویروسی

دانلود PDF

مقدمه
بیماری‌های قلبی‌عروقی یکی از علل اصلی مرگ‌ومیر در جهان محسوب می‌شوند و چربی خون نقشی اساسی در سلامت قلب دارد. زمانی که صحبت از چربی‌های خون (لیپیدهای خون) و کلسترول می‌شود، بسیاری از افراد تصور می‌کنند هر نوع چربی برای بدن مضر است. اما واقعیت این است که همه‌ی چربی‌های خون بد نیستند و بدن به میزان معینی از آن‌ها نیاز دارد. در بدن ما دو نوع کلسترول وجود دارد که اغلب از آن‌ها با عنوان «کلسترول خوب» و «کلسترول بد» یاد می‌شود. شاید این سؤال برایتان پیش آمده باشد که HDL (کلسترول خوب) واقعاً خوب است یا بد و نقش آن در سلامت قلب چیست؟ در این مقاله به زبان ساده و بر پایه‌ی منابع علمی معتبر، به بررسی چربی خون، انواع کلسترول و به‌ویژه نقش HDL در سلامت قلب می‌پردازیم.
تعریف چربی خون
چربی خون به مجموع مواد چرب گردش‌کننده در جریان خون گفته می‌شود که شامل دو جزء اصلی است: کلسترول و تری‌گلیسیرید. کلسترول یک ماده‌ی مومی‌شکل و چرب است که در تمام سلول‌های بدن یافت می‌شود. وجود کلسترول به خودی خود برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است؛ زیرا در ساخت غشای سلول‌ها، تولید برخی هورمون‌ها و ویتامین‌ها نقش دارد. بخش عمده‌ی کلسترول مورد نیاز توسط کبد ساخته می‌شود و مابقی از طریق مصرف غذاهای پرچرب با منشاء حیوانی وارد بدن می‌گردد. بنابراین وجود کلسترول به مقدار متعادل برای سلامتی لازم است، اما افزایش بیش از حد آن در خون می‌تواند خطرساز باشد و به رسوب چربی در رگ‌ها و ابتلا به بیماری‌های قلبی و سکته منجر شود. جزء مهم دیگر چربی خون، تری‌گلیسیرید‌ها هستند که نوعی چربی ذخیره‌ای در بدن محسوب می‌شوند. بدن کالری اضافی و قند مصرفی ما را به تری‌گلیسیرید تبدیل کرده و در بافت چربی ذخیره می‌کند تا در زمان نیاز به عنوان انرژی مصرف شوند. سطح تری‌گلیسیرید نیز مانند کلسترول در آزمایش خون اندازه‌گیری شده و بالا بودن آن می‌تواند همراه با سایر اختلالات چربی، سلامت قلب را تهدید کند.
انواع کلسترول  (HDL و LDL)
کلسترول برای انتقال در خون به مولکول‌هایی به نام لیپوپروتئین متصل می‌شود. دو نوع اصلی لیپوپروتئین حامل کلسترول در خون وجود دارد که یکی لیپوپروتئین کم‌چگالی (LDL) و دیگری لیپوپروتئین پرچگالی (HDL) نام دارد. LDL که به «کلسترول بد» معروف است، بخش اعظم کلسترول خون را تشکیل می‌دهد. مقادیر بالای LDL باعث می‌شود کلسترول اضافی در دیواره‌ی رگ‌ها رسوب کند و تشکیل پلاک‌های چربی در سرخرگ‌ها بدهد. این فرایند تنگی و سفت‌شدن رگ‌ها (تصلب شرایین) را به دنبال دارد که می‌تواند نهایتاً منجر به حمله‌ی قلبی یا سکته‌ی مغزی شود. در مقابل، HDL که به «کلسترول خوب» شهرت دارد، به جذب کلسترول اضافی از خون کمک می‌کند و آن را به کبد بازمی‌گرداند تا از بدن دفع شود. به بیان ساده، HDL مانند یک جاروی پاک‌کننده عمل می‌کند که کلسترول‌های اضافه را از دیواره‌ی رگ‌ها جمع‌آوری کرده و به کبد تحویل می‌دهد. سطوح بالاتر HDL معمولاً اثر حفاظتی در برابر بیماری قلبی دارند، چرا که HDL به پیشگیری از تجمع چربی در رگ‌ها کمک می‌کند. در واقع داشتن HDL کافی می‌تواند خطر حمله‌ی قلبی و سکته را کاهش دهد.

نقش HDL در سلامت قلب
همان‌طور که گفته شد، HDL نقش مفیدی در سامانه قلب و عروق ایفا می‌کند. این کلسترول خوب با پاکسازی رگ‌ها از کلسترول‌های اضافی، مانع از انباشت پلاک‌های چربی در دیواره‌ی سرخرگ‌ها می‌شود. تحقیقات نشان داده‌اند که سطوح بالاتر HDL با کاهش خطر بیماری‌های قلبی مرتبط است. به طور معمول، اگر مقدار HDL خون شما بالاتر باشد، خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب کمتر خواهد بود. در مقابل، پایین بودن HDL (کمتر از حد نرمال) یک عامل خطر محسوب می‌شود و می‌تواند احتمال بیماری قلبی را افزایش دهد. بر همین اساس، در نتایج آزمایش چربی خون، معمولاً HDL بالاتر به عنوان یک نکته‌ی مثبت در نظر گرفته می‌شود.
با این حال، آیا ممکن است HDL هم «بد» باشد؟ در حالت‌های عادی، HDL هرچه بالاتر باشد بهتر است، اما به شرطی که در چارچوب تعادل کلی چربی‌های خون باشد. مقادیر بسیار بالای HDL که به طور غیرطبیعی و عمدتاً به علت مسائل ژنتیکی رخ می‌دهد (مثلاً بالای 100 میلی‌گرم در دسی‌لیتر)، لزوماً به معنای محافظت کامل نیست و طبق برخی پژوهش‌ها، ممکن است با افزایش خطر بیماری قلبی همراه باشد. به عبارت دیگر، داشتن HDL خیلی بالا به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی عدم ابتلا به بیماری قلبی نیست. مهم آن است که تعادل چربی‌های خون حفظ شود؛ یعنی در کنار HDL مناسب، LDL پایین و تری‌گلیسیرید نرمال نیز داشته باشید. پزشکان تأکید می‌کنند که برای حفظ سلامت قلب، باید به کاهش LDL بالا و کنترل سایر عوامل خطر (مانند فشار خون، دیابت و سیگار) توجه ویژه کرد و در کنار آن سطح HDL را نیز در محدوده‌ی مطلوب نگه داشت.
تفاوت HDL و LDL
تفاوت اصلی HDL و LDL در عملکرد و تأثیر آن‌ها بر سلامت عروق است. LDL کلسترول را از کبد به بافت‌های بدن می‌برد و در اختیار سلول‌ها قرار می‌دهد، اما اگر مقدار آن بیش از نیاز سلول‌ها باشد، این کلسترول اضافی در دیواره‌ی رگ‌ها ته‌نشین می‌شود و تشکیل پلاک می‌دهد. به همین دلیل به LDL لقب «کلسترول بد» داده‌اند، چون مقادیر بالای آن مستقیماً با تصلب شرایین و تنگی رگ‌ها در ارتباط است. در مقابل، HDL کلسترول را از بافت‌ها و رگ‌ها جمع‌آوری کرده و به کبد بازمی‌گرداند تا متابولیزه و دفع شود؛ از این رو HDL را «کلسترول خوب» می‌نامند زیرا به کاهش تجمع چربی در رگ‌ها کمک می‌کند. می‌توان گفت LDL مانند کامیونی است که کلسترول را در جاده‌های خونی پخش می‌کند، در حالی که HDL همانند جارویی است که این جاده‌ها را از کلسترول اضافه پاکسازی می‌کند.
از نظر تأثیر بر سلامت: LDL بالا مضر است و خطر حمله قلبی و سکته را افزایش می‌دهد، در حالی که HDL بالا مفید است و نقش محافظتی دارد. البته این دو در کنار هم باید بررسی شوند؛ نسبت کلسترول کل به HDL و همچنین ترکیب مقادیر LDL، HDL و تری‌گلیسیرید همگی در ارزیابی خطر قلبی فرد نقش دارند. برای مثال، ممکن است فردی LDL نسبتاً بالایی داشته باشد اما HDL خیلی خوب و تری‌گلیسیرید پایینی داشته باشد؛ پزشک همه این موارد را در کنار هم می‌سنجد. به طور کلی، هدف آن است که LDL (کلسترول بد) را تا حد امکان پایین نگه داریم و HDL (کلسترول خوب) را در محدوده‌ی مطلوب و نسبتاً بالا حفظ کنیم. بر اساس توصیه‌های معتبر، LDL کمتر از 100 (و در بیماران پرخطر حتی کمتر از 70) میلی‌گرم/دسی‌لیتر است، در حالی که HDL بالاتر از 60 میلی‌گرم/دسی‌لیتر مطلوب بوده و مقادیر کمتر از 40 در مردان و 50 در زنان پایین محسوب می‌شود.

تفسیر آزمایش چربی خون
زمانی که یک آزمایش چربی (پروفایل چربی خون) انجام می‌دهید، چند مولفه‌ی اصلی اندازه‌گیری می‌شوند: کلسترول تام (Total Cholesterol) که به آن در برگه‌ی آزمایش ممکن است صرفاً “Cholesterol” گفته شود، LDL، HDL و تری‌گلیسیرید. تفسیر آزمایش چربی خون به شما کمک می‌کند وضعیت این مقادیررا بدانید کدام یک در محدوده سالم هستند و کدام نیاز به توجه دارند. در ادامه به هر یک از موارد اصلی در برگه‌ی نتیجه آزمایش می‌پردازیم:
Cholesterol در آزمایش خون چیست؟
عبارت Cholesterol در برگهٔ آزمایش معمولاً به کلسترول تام اشاره دارد، یعنی مجموع کلسترول‌های خون شامل LDL، HDL و سایر انواع لیپوپروتئین‌ها. این عدد یک دید کلی از میزان کلسترول خون به دست می‌دهد. مقادیر مطلوب برای کلسترول تام معمولاً کمتر از 200 میلی‌گرم در دسی‌لیتر است. اگر کلسترول تام شما بین 200 تا 239 باشد، در محدوده مرزی قرار دارد و بالاتر از 240 میلی‌گرم/dL بالا محسوب می‌شود که می‌تواند زنگ خطری برای افزایش ریسک بیماری قلبی باشد. البته تفسیر دقیق کلسترول تام به تنهایی کافی نیست و باید در کنار آن LDL و HDL  نیز بررسی شود. برای مثال، ممکن است کلسترول تام فردی کمی بالا باشد اما بخش عمده‌ی آن HDL (خوب) باشد؛ در چنین شرایطی خطر کمتر از حالتی است که کلسترول تام بالا عمدتاً ناشی از LDL (بد) باشد.
 Triglycerides در آزمایش خون چیست؟
تری‌گلیسیرید نوعی چربی خون است که به عنوان منبع انرژی عمل می‌کند. در برگه‌ی آزمایش، Triglycerides مقدار تری‌گلیسیرید خون را نشان می‌دهد. سطح تری‌گلیسیرید ناشتا کمتر از 150 میلی‌گرم در دسی‌لیتر طبیعی در نظر گرفته می‌شود. مقادیر 150 تا 199 مرزی (نسبتاً بالا) و بالای 200 نشان‌دهنده تری‌گلیسیرید بالا است. تری‌گلیسیرید بالا معمولاً بر اثر مصرف کالری و قند اضافی، اضافه‌وزن، سبک زندگی کم‌تحرک و مصرف زیاد الکل رخ می‌دهد. بالا بودن تری‌گلیسیرید به ویژه وقتی همراه با LDL بالا یا HDL پایین باشد، زنگ خطر محسوب می‌شود و می‌تواند به تشکیل رسوبات چربی در عروق و افزایش خطر بیماری قلبی منجر شود. به عنوان مثال، افرادی که سندرم متابولیک دارند (شامل چاقی شکمی، پرفشاری خون و اختلال قند)، معمولاً ترکیب تری‌گلیسیرید بالا و HDL پایین در آزمایش خون آن‌ها دیده می‌شود که نیازمند توجه ویژه پزشکی است. خبر خوب این که با اصلاح سبک زندگی (رژیم غذایی و ورزش) معمولاً می‌توان تری‌گلیسیرید را کاهش داد و به محدوده طبیعی رساند.
علاوه بر موارد فوق، LDL و HDL نیز در برگه آزمایش گزارش می‌شوند که تفسیر آن‌ها بسیار اهمیت دارد. همان‌طور که گفته شد، برای LDL خون محدوده مطلوب کمتر از 100 mg/dL است (هر چه کمتر باشد بهتر است)، مقادیر 130-160 نسبتاً بالا و بالاتر از 160 بالا محسوب می‌شوند. HDL برعکس، هرچه بیشتر باشد بهتر است؛ مقادیر زیر 40 در مردان (و زیر 50 در زنان) نشان‌دهنده پایین بودن HDL و در نتیجه افزایش ریسک قلبی است، در حالی که HDL برابر یا بالاتر از 60 میلی‌گرم/دسی‌لیتر نشان‌دهنده وضعیت مطلوب است. پزشک با در نظر گرفتن همه این اعداد به شما خواهد گفت که پروفایل چربی خونتان در چه وضعیتی است و در صورت لزوم، اقدامات اصلاحی توصیه میشود.
راهکارهای بهبود HDL
خبر خوش این است که سبک زندگی سالم می‌تواند به طور موثری HDL (کلسترول خوب) را افزایش دهد و در عین حال LDL (بد) و تری‌گلیسیرید را کاهش دهد یا کنترل کند. در ادامه به چند راهکار عملی برای بهبود HDL اشاره می‌کنیم:

• افزایش فعالیت بدنی: ورزش منظم یکی از بهترین راه‌ها برای بالا بردن HDL است. فعالیت هوازی (مانند پیاده‌روی تند، دویدن، دوچرخه‌سواری یا شنا) باعث بهبود پروفایل چربی می‌شود. حتی انجام حدود ۳۰ دقیقه ورزش هوازی در بیشتر روزهای هفته می‌تواند HDL را بالا برده و تری‌گلیسیرید را کاهش دهد. ورزش همچنین به کاهش وزن و تناسب اندام کمک می‌کند که خود عاملی در افزایش HDL است.
• رعایت رژیم غذایی سالم: نوع چربی مصرفی در رژیم غذایی بر HDL و LDL تاثیر می‌گذارد. برای بهبود HDL، مصرف چربی‌های مفید مانند روغن زیتون، روغن ماهی (امگا-3) و مغزها توصیه می‌شود. در مقابل باید از مصرف چربی‌های ترانس (مانند روغن‌های جامد صنعتی و غذاهای سرخ‌کردنی صنعتی) پرهیز کنید، چون این چربی‌ها علاوه بر بالا بردن LDL، می‌توانند HDL را نیز کاهش دهند. همچنین کاهش چربی‌های اشباع (گوشت پرچرب، لبنیات پرچرب) و جایگزینی آن‌ها با چربی‌های غیراشباع (روغن‌های گیاهی مایع، آووکادو و …) در افزایش HDL مفید است.
• کنترل وزن و رژیم کم‌قند: اگر اضافه‌وزن دارید، کاهش وزن می‌تواند تاثیر زیادی بر افزایش HDL داشته باشد. تجمع چربی احشایی (چربی دور شکم) اغلب با HDL پایین و تری‌گلیسیرید بالا همراه است، بنابراین با کاهش وزن و داشتن رژیم غذایی کم‌شیرینی و متعادل، نسبت HDL بهبود می‌یابد.
• ترک سیگار: سیگار کشیدن علاوه بر همه مضراتش، سطح HDL خون را نیز پایین می‌آورد. ترک سیگار یکی از موثرترین اقداماتی است که می‌تواند به سرعت HDL را بهبود بخشد. مطالعات نشان داده HDL افراد سیگاری به ویژه زنان سیگاری، کمتر از غیرسیگاری‌ها است و با قطع مصرف دخانیات، کلسترول خوب افزایش می‌یابد.
• مراجعه به پزشک و مصرف دارو در صورت لزوم: گاهی اوقات علی‌رغم تغییرات سبک زندگی، HDL فرد بسیار پایین باقی می‌ماند. در این موارد و نیز هنگامی که LDL و تری‌گلیسیرید بالا همراه با HDL پایین وجود دارد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. برخی داروها مانند نیاسین (ویتامین B3 ) و فیبر‌ها می‌توانند HDL را بالا ببرند، هرچند امروزه تجویز آن‌ها برای این منظور محدودتر شده زیرا مطالعات جدید نشان نداده‌اند که افزایش HDL از طریق دارو لزوماً به کاهش حوادث قلبی منجر می‌شود. به همین دلیل، راهکارهای دارویی بیشتر بر کاهش LDL و تری‌گلیسیرید متمرکزند (مثل استاتین‌ها) و برای HDL بیشتر بر توصیه‌های سبک زندگی تاکید می‌شود. در هر صورت، تفسیر نتایج آزمایش چربی و تصمیم‌گیری در مورد درمان دارویی بر عهده پزشک متخصص است.

نتیجه‌گیری
در پایان، پاسخ به سوال HDL خوب است یا بد؟ روشن است: HDL همان کلسترول خوب است و مقادیر مناسب آن برای سلامت قلب مفید می‌باشد. HDL به محافظت از قلب و عروق کمک کرده و هر چه سطح آن (در محدوده‌ی طبیعی) بالاتر باشد، به طور کلی بهتر است. با این وجود، تعادل در چربی‌های خون اهمیت دارد. داشتن HDL بالا به تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید در کنار آن LDL خود را پایین نگه دارید و تری‌گلیسیرید را نیز در محدوده طبیعی حفظ کنید. بهترین راه برای دستیابی به این تعادل سالم، پیروی از سبک زندگی سالم است: رژیم غذایی متعادل و کم‌چرب مضر، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات و کنترل وزن. همچنین انجام منظم آزمایش چربی و تفسیر نتایج آزمایش چربی خون با کمک پزشک یا مشاور سلامت به شما امکان می‌دهد از وضعیت کلسترول خوب (HDL) و بد (LDL) خود آگاه شوید و در صورت نیاز اقدامات پیشگیرانه را به‌موقع انجام دهید. با آگاهی و اقدام به موقع، می‌توانید تعادل چربی خون خود را حفظ کرده و گامی مهم در جهت حفاظت از قلب خود بردارید.
 

خیلی از افراد در صورت احساس خستگی مزمن شک می‌کنند که شاید مشکلی در غده تیروئید باشد. هورمون‌های تیروئیدی، انرژی بدن را تنظیم می‌کنند و وقتی این هورمون‌ها کمتر از حد طبیعی باشند (کم‌کاری تیروئید) فرد ممکن است مدام خسته و بی‌انرژی باشد. برای بررسی سلامت تیروئید، ابتدا به‌طور معمول یک آزمایش تیروئید ساده معمولاً با اندازه‌گیری هورمون TSH  تجویز می‌شود. اگر این آزمایش غیرطبیعی باشد، آزمایش‌های تکمیلی مانند تست T4 و تست T3 هم انجام می‌شود تا دقیقا بدانیم تیروئید کم‌کار است یا پرکار. به عبارت دیگر، هنگامی که به مجموعه‌ای از این تست‌ها نیاز باشد، گاهی از اصطلاح «آزمایش کم‌کاری تیروئید» یا «آزمایش پرکاری تیروئید» استفاده می‌شود (این عبارات به معنای مجموعه آزمایش‌های هورمونی تیروئید است).

علائم کم‌کاری و پرکاری تیروئید

علائم تیروئید کم‌کار ممکن است خفیف و تدریجی ظاهر شود و در ابتدا نادیده گرفته شوند. اما با گذشت زمان اغلب این نشانه‌ها بیشتر خودشان را نشان می‌دهند. از جمله علائم رایج کم‌کاری تیروئید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خستگی مزمن و بی‌انرژی بودن
• افزایش وزن ناگهانی (بدون تغییر در رژیم غذایی)
• حساسیت زیاد به سرما (بی‌دلیل احساس سرما می‌کنید)
• کندی ضربان قلب (برادی‌کاردی) و احساس سبکی سر
• خشکی پوست و مو (ممکن است پوست خشک و موها شکننده شود)

در مقابل، علائم پرکاری تیروئید معمولا شامل کاهش وزن سریع، تپش قلب زیاد، اضطراب و تعریق بیش از حد است. اگرچه سؤال شما درباره خستگی است، دانستن تفاوت علائم کمک می‌کند تا بفهمیم باید روی کم‌کاری تمرکز کنیم یا پرکاری. از آنجا که خستگی مفرط بیشتر با کم‌کاری تیروئید همراه است، پزشک ممکن است در ابتدا به فکر بررسی آزمایش کم‌کاری تیروئید بیفتد.

آزمایش‌های تشخیص تیروئید

برای تشخیص اختلالات تیروئید، معمولاً چند آزمایش تیروئید به‌صورت مکمل انجام می‌شود. مهم‌ترین و اولین تست، تست TSH است. آزمایش TSH سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) را در خون اندازه می‌گیرد. هورمون TSH از غده هیپوفیز ترشح می‌شود و به غده تیروئید فرمان تولید هورمون‌های تیروئیدی را می‌دهد. تغییرات این هورمون به عنوان «هشدار اولیه» عمل می‌کند؛ یعنی اگر سطح تیروکسین خون پایین بیاید، TSH بالا می‌رود و اگر هورمون تیروئید بالا باشد، TSH پایین می‌آید. در عمل، پزشک با توجه به علائم بالینی (مثل خستگی، کاهش وزن یا افزایش وزن غیرمنتظره) این تست را درخواست می‌کند.

آزمایش‌های مهم تیروئیدی عبارتند از:

• تست  TSH: اولین و مهم‌ترین آزمایش، که نشان می‌دهد آیا تیروئید کم‌کار یا پرکار است. مقدار بالای TSH معمولا به معنی کم‌کاری تیروئید (کمبود هورمون تیروئید) و مقدار پایین TSH نشان‌دهنده پرکاری تیروئید است.
• تست T4 و تست Free T4: T4  (تیروکسین) شکل اصلی هورمون تیروئید در خون است. تست T4 کل مجموع هورمون تیروکسین متصل و آزاد را نشان می‌دهد، اما تست Free T4 مقدار هورمون تیروکسین آزاد و فعال را اندازه می‌گیرد. در واقع، تست Free T4 به ما می‌گوید چه مقدار تیروکسین بدون اتصال به پروتئین‌ها در دسترس سلول‌ها است. معمولاً اگر TSH بالا باشد و Free T4 پایین، تشخیص قطعی کم‌کاری تیروئید است؛ برعکس، TSH پایین همراه با Free T4 بالا نشانه پرکاری تیروئید است.
• تست T3: T3  (تری‌یُدوتیرونین) شکل فعال‌تر هورمون تیروئید است. این تست معمولا برای تشخیص و ارزیابی شدت پرکاری تیروئید مفید است. در افراد پرکار، سطح T3 بالا است. در کم‌کاری تیروئید اما تغییر T3 دیرتر ظاهر می‌شود و می‌تواند طبیعی باقی بماند.
• سایر تست‌ها: گاهی علاوه بر موارد بالا، تست‌های T3  کل یا Free T3  و حتی اندازه‌گیری آنتی‌بادی‌های تیروئید نیز انجام می‌شود، اما برای سؤال شما (خستگی) تمرکز بر TSH، T4 و T3 کافی است.

در مجموع، آزمایشگاه سلامت این هورمون‌ها از طریق یک نمونه خون ساده صورت می‌گیرد. نیازی به آمادگی خاصی مثل ناشتا بودن نیست و معمولا پزشک در زمان مناسب اقدام می‌کند. نتایج حاصل از این تست‌ها توسط پزشک متخصص بررسی می‌شود تا تشخیص دقیق انجام گیرد.

TSH در آزمایش خون چیست؟

TSH (Thyroid Stimulating Hormone) هورمونی است که از غده هیپوفیز در مغز ترشح می‌شود و نقش پیام‌رسان برای غده تیروئید را دارد. وظیفه TSH این است که به غده تیروئید دستور دهد هورمون تولید کند. در آزمایش خون، تست TSH مقدار این هورمون را اندازه می‌گیرد. به عنوان مثال، اگر بدن شما هورمون تیروئید کمتری تولید کند، مقدار TSH در خون افزایش پیدا می‌کند تا تیروئید را برای ترشح هورمون بیشتر تحریک کند. پزشک معمولا اگر علائم پرکاری یا کم‌کاری تیروئید وجود داشته باشد (مثل خستگی، کاهش انرژی، کاهش یا افزایش وزن غیرمنتظره)، تست TSH را درخواست می‌دهد.

مقدار طبیعی TSH بسته به آزمایشگاه ممکن است کمی فرق کند، اما به‌طور کلی اگر TSH شما بالاتر از حد نرمال باشد، این اغلب نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است (یعنی تیروئید شما به اندازه کافی هورمون نمی‌سازد). اگر مقدار TSH پایین باشد، معمولا به این معنی است که تیروئید بیش از حد فعال شده (پرکاری تیروئید) است. بنابراین تست TSH یکی از ساده‌ترین و ابتدایی‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی عملکرد تیروئید است. نتیجه TSH به پزشک می‌گوید گام بعدی کدام تست باشد.

تست Free T4 در آزمایش خون چیست؟

T4  (تیروکسین)  اصلی‌ترین هورمون تیروئیدی است که توسط غده تیروئید ترشح می‌شود. در خون، بخشی از T4 به پروتئین‌ها متصل است و بخش دیگر آزاد (Free) است. تست Total T4 مقدار کل T4 (متصل و آزاد) را نشان می‌دهد، اما تست Free T4 دقیقاً میزان T4 آزاد (غیرمتصل) را اندازه‌ می‌گیرد. هورمون T4 آزاد آن مقداری است که می‌تواند وارد سلول‌های بدن شود و اثر هورمونی داشته باشد. از این رو، اغلب تست Free T4 اطلاعات مهمی درباره عملکرد واقعی تیروئید می‌دهد.

در تشخیص، اگر TSH بالا و Free T4 پایین باشد، یعنی غده تیروئید به درستی هورمون تولید نمی‌کند (کم‌کاری تیروئید). بر عکس، TSH پایین و Free T4 بالا نشان می‌دهد تیروئید بیش‌فعال است (پرکاری تیروئید). نتایج Free T4 معمولاً همراه با TSH تفسیر می‌شود تا نوع اختلال تیروئیدی مشخص شود. به طور خلاصه، Free T4 میزان واقعی هورمون در گردش را نشان می‌دهد که بدن می‌تواند از آن استفاده کند.

تست T3 چیست؟

T3 (تری‌یُدوتیرونین)، شکل فعال‌تر هورمون تیروئید است که بخشی از آن در بدن از تبدیل T4 به وجود می‌آید. آزمایش T3 گاهی انجام می‌شود تا در موارد پرکاری تیروئید اطلاعات تکمیلی بدهد. در افرادی که پرکاری تیروئید دارند، سطح T3 خون افزایش می‌یابد. اما در کم‌کاری تیروئید، معمولاً ابتدا سطح T3 تغییری نمی‌کند و دیرتر از سایر هورمون‌ها کاهش می‌یابد. به همین دلیل، تست T3 بیشتر برای تائید و سنجش شدت پرکاری تیروئید به‌کار می‌رود و در تشخیص اولیه کم‌کاری تیروئید چندان تعیین‌کننده نیست.

به طور کلی، برای پاسخ به سؤال شما باید بدانید که اگر همیشه خسته‌اید و شک به اختلال تیروئید دارید، شروع کار از تست TSH در آزمایش خون است. بسته به نتیجه آن، ممکن است آزمایش‌های T4 از جمله Free T4 و T3 نیز درخواست شود. در اکثر موارد با همین آزمایش‌های ساده می‌توان فهمید مشکل از کم‌کاری تیروئید است یا خیر.

معرفی آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت

برای انجام دقیق آزمایش‌های تیروئید مثل تست TSH، T4 و T3 می‌توانید به آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت مراجعه کنید. این مرکز با تجهیزات پیشرفته و کادر مجرب، انواع تست‌های هورمونی تیروئید را به طور کاملاً تخصصی انجام می‌دهد. آزمایشگاه سلامت سابقه‌ای درخشان در ارائه خدمات آزمایشگاهی دارد و می‌تواند مطمئن‌ترین نتایج را برای بررسی عملکرد تیروئید شما فراهم کند. متخصصان این آزمایشگاه، نمونه خون را با دقت پردازش می‌کنند و گزارشی جامع از مقادیر TSH، T4 و T3 و Free T4 ارائه می‌دهند تا پزشک شما بتواند تشخیص را با اطمینان بیشتری انجام دهد.