آزمایشگاه ما با بهرهگیری از جدیدترین فناوریها، انواع تستهای تخصصی از جمله آزمایش Anti-dsDNA را با بالاترین دقت ارائه میدهد. در ادامه، به طور کامل با این آزمایش، کاربردها و اهمیت آن آشنا میشوید.
آزمایش Anti-dsDNA چیست؟
آزمایش آنتیبادی ضد DNA دو رشتهای (Anti-dsDNA)، یک آزمایش خون تخصصی برای شناسایی نوعی آنتیبادی خودایمن است. در شرایط عادی، سیستم ایمنی بدن از ما در برابر عوامل بیگانه مانند باکتریها و ویروسها محافظت میکند. اما در برخی بیماریهای خودایمن، این سیستم دچار خطا شده و به اشتباه به سلولهای خودی حمله میکند.
آنتیبادی Anti-dsDNA پروتئینی است که به طور خاص به ماده ژنتیکی (DNA) موجود در هسته سلولهای بدن حمله میکند. وجود این آنتیبادی در خون یک نشانه مهم برای تشخیص برخی بیماریها، به ویژه لوپوس، است.
چرا این آزمایش تجویز میشود؟ نقش اصلی در تشخیص لوپوس
مهمترین کاربرد آزمایش Anti-dsDNA، تشخیص و پایش بیماری لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) است. پزشک معمولاً در شرایط زیر این آزمایش را تجویز میکند:
پس از مثبت شدن آزمایش ANA: آزمایش ANA (آنتیبادی ضد هسته) اولین قدم در تشخیص بیماریهای خودایمن است. اگر نتیجه ANA مثبت باشد، آزمایش Anti-dsDNA به عنوان یک تست تکمیلی و اختصاصیتر درخواست میشود.
وجود علائم بالینی مشکوک به لوپوس: در صورتی که فرد علائمی مانند موارد زیر را داشته باشد، این آزمایش به تأیید تشخیص کمک میکند:
راش پروانهای (Malar Rash): بثورات پوستی قرمز رنگ روی بینی و گونهها
درد و ورم مفاصل بدون دلیل مشخص
خستگی مزمن و شدید
حساسیت به نور خورشید
مشکلات کلیوی (مانند ورم پاها یا وجود پروتئین در ادرار)
همچنین، این آزمایش برای پایش فعالیت بیماری لوپوس نیز کاربرد دارد. افزایش سطح Anti-dsDNA میتواند نشاندهنده شعلهور شدن بیماری یا درگیری اعضای حیاتی مانند کلیهها (نفریت لوپوسی) باشد.
اهمیت و مزایای آزمایش Anti-dsDNA
ویژگی تشخیصی بالا: این آنتیبادی یک نشانگر (مارکر) بسیار اختصاصی برای لوپوس است. مثبت شدن آن در کنار علائم بالینی، تشخیص لوپوس را با اطمینان بسیار بالایی تأیید میکند.
کمک به مدیریت بیماری: با اندازهگیری سطح این آنتیبادی در طول زمان، پزشک میتواند اثربخشی درمان را ارزیابی کرده و از عود بیماری پیشگیری کند.
ارزیابی خطر آسیب کلیوی: سطح بالای Anti-dsDNA اغلب با افزایش خطر التهاب و آسیب کلیهها در بیماران لوپوسی همراه است و به پزشک در تصمیمگیریهای درمانی کمک میکند.
آیا این آنتیبادی در بیماریهای دیگر هم دیده میشود؟
اگرچه Anti-dsDNA قویاً با لوپوس مرتبط است، اما گاهی ممکن است در سطح پایینتر در برخی دیگر از بیماریهای خودایمن نیز یافت شود، از جمله:
هپاتیت خودایمن (نوعی التهاب کبدی)
سیروز صفراوی اولیه (بیماری مزمن کبدی)
سندرم شوگرن و بیماری مختلط بافت همبند (MCTD)
با این حال، نقش تشخیصی اصلی و برجسته این آزمایش همچنان برای بیماری لوپوس است.
سنجش سطح آنتیبادی Anti-dsDNA در خون، یکی از دقیقترین روشهای آزمایشگاهی برای تایید تشخیص بیماری لوپوس و پایش سلامت کلیهها در این بیماران است.
نحوه انجام آزمایش
انجام این آزمایش بسیار ساده است و نیاز به آمادگی خاصی ندارد.
آمادگی قبلی: معمولاً نیازی به ناشتا بودن یا محدودیت غذایی نیست.
نمونهگیری: تنها چند میلیلیتر خون از ورید بازوی شما توسط کارشناس آزمایشگاه گرفته میشود.
زمان پاسخدهی: نتیجه آزمایش معمولاً طی چند روز کاری آماده خواهد شد.
نکته مهم: تفسیر نتیجه این آزمایش باید حتماً توسط پزشک متخصص و در کنار سایر یافتههای بالینی و آزمایشگاهی انجام شود.
این مطلب بر اساس منابع معتبر علمی و پزشکی تهیه شده و با هدف افزایش آگاهی عمومی به زبانی سادهسازی شده است. برای اطلاعات بیشتر و تفسیر نتایج، همواره با پزشک خود مشورت کنید.
Pneumocystis jirovecii قارچی است که بهطور گسترده در طبیعت وجود دارد و عامل ایجاد نوعی پنومونی به نام PCP در انسان است. این بیماری یکی از مهمترین عفونتهای فرصتطلب در افراد دچار نقص ایمنی، بهویژه بیماران مبتلا به HIV/AIDS، محسوب میشود. با این حال، حدود نیمی از مبتلایان به PCP فاقد عفونت HIV هستند و عمدتاً افرادی با ضعف ایمنی ناشی از پیوند اعضا، سرطانهای خونی یا مصرف داروهای سرکوبگر ایمنی را درگیر میکند.
اپیدمیولوژی
بررسیهای ژنتیکی نشان میدهند که P. jirovecii ممکن است در افراد سالم نیز بهصورت عفونت گذرا وجود داشته باشد.
افزایش شیوع در بیماران غیر HIV مثبت، از جمله گیرندگان پیوند و مبتلایان به بدخیمیهای خونی.
کاهش قابل توجه شیوع در HIV مثبتها با داروهای ART.
گزارش کمتر در کشورهای در حال توسعه بهعلت تشخیص ناکافی و وجود بیماریهایی مانند سل.
عوامل خطر
HIV مثبت با CD4 کمتر از 200
مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی
بدخیمیهای خونی یا پیوند عضو
بیماریهای بافت همبند
نقص ایمنی مادرزادی یا سوء تغذیه شدید
بیماریهای مزمن ریوی
سرفههای مداوم و درد قفسه سینه از نشانههای شایع التهاب در ریهها و برونشها هستند که باید جدی گرفته شوند.
علائم بالینی
سرفه خشک یا گاهی خلطدار
تنگی نفس، تب، تاکیپنه، درد قفسه سینه
برفک دهان، لکوپلاکیا، سارکوم کاپوزی
معاینه تنفسی گاهی طبیعی یا دارای صداهای پراکنده
درگیری خارج ریوی مانند هپاتواسپلنومگالی یا لنفادنوپاتی
در صورت عدم تحمل: آتواکون، داپسون، کلیندامایسین-پریماکین، پنتامیدین آئروسل
شدید: تجویز وریدی کوتریموکسازول یا پنتامیدین، همراه با کورتون
مقاومت دارویی و ملاحظات درمانی
مقاومت به داروهای سولفامیدی در حال افزایش است و پاسخ به درمان ممکن است بهدلیل واکنش التهابی اولیه، با تأخیر همراه باشد.
پیشگیری (پروفیلاکسی)
استفاده از کوتریموکسازول در بیماران HIV مثبت با CD4 پایین و افراد با نقص ایمنی
جایگزینها: پنتامیدین استنشاقی، داپسون
قطع پروفیلاکسی تنها پس از بهبود ایمنی
عوارض احتمالی
نارسایی تنفسی، دیسترس تنفسی حاد
پنوموتوراکس، کیست ریوی، عفونت خارج ریوی
پیشآگهی
درمان با ART نقش کلیدی در کاهش مرگومیر ناشی از PCP دارد. با این حال، مرگومیر بیمارستانی در HIV مثبتها حدود ۱۵٪ و در غیر HIV مثبتها تا ۵۰٪ گزارش شده است.
خدمات ما
آزمایشگاه ما با بهرهگیری از روشهای مولکولی پیشرفته و تخصص در بیماریهای عفونی، آماده ارائه خدمات دقیق در تشخیص Pneumocystis jirovecii و سایر پاتوژنهای خطرناک میباشد.
خیلی از افراد در صورت احساس خستگی مزمن شک میکنند که شاید مشکلی در غده تیروئید باشد. هورمونهای تیروئیدی، انرژی بدن را تنظیم میکنند و وقتی این هورمونها کمتر از حد طبیعی باشند (کمکاری تیروئید) فرد ممکن است مدام خسته و بیانرژی باشد. برای بررسی سلامت تیروئید، ابتدا بهطور معمول یک آزمایش تیروئید ساده معمولاً با اندازهگیری هورمون TSH تجویز میشود. اگر این آزمایش غیرطبیعی باشد، آزمایشهای تکمیلی مانند تست T4 و تست T3 هم انجام میشود تا دقیقا بدانیم تیروئید کمکار است یا پرکار. به عبارت دیگر، هنگامی که به مجموعهای از این تستها نیاز باشد، گاهی از اصطلاح «آزمایش کمکاری تیروئید» یا «آزمایش پرکاری تیروئید» استفاده میشود (این عبارات به معنای مجموعه آزمایشهای هورمونی تیروئید است).
علائم کمکاری و پرکاری تیروئید
علائم تیروئید کمکار ممکن است خفیف و تدریجی ظاهر شود و در ابتدا نادیده گرفته شوند. اما با گذشت زمان اغلب این نشانهها بیشتر خودشان را نشان میدهند. از جمله علائم رایج کمکاری تیروئید میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
خستگی مزمن و بیانرژی بودن
افزایش وزن ناگهانی (بدون تغییر در رژیم غذایی)
حساسیت زیاد به سرما (بیدلیل احساس سرما میکنید)
کندی ضربان قلب (برادیکاردی) و احساس سبکی سر
خشکی پوست و مو (ممکن است پوست خشک و موها شکننده شود)
در مقابل، علائم پرکاری تیروئید معمولا شامل کاهش وزن سریع، تپش قلب زیاد، اضطراب و تعریق بیش از حد است. اگرچه سؤال شما درباره خستگی است، دانستن تفاوت علائم کمک میکند تا بفهمیم باید روی کمکاری تمرکز کنیم یا پرکاری. از آنجا که خستگی مفرط بیشتر با کمکاری تیروئید همراه است، پزشک ممکن است در ابتدا به فکر بررسی آزمایش کمکاری تیروئید بیفتد.
احساس فشار یا تورم در ناحیه گلو میتواند یکی از نشانههای جدی بزرگی تیروئید (گواتر) یا وجود گرههای تیروئیدی باشد که نیاز به معاینه پزشک دارد.
آزمایشهای تشخیص تیروئید
برای تشخیص اختلالات تیروئید، معمولاً چند آزمایش تیروئید بهصورت مکمل انجام میشود. مهمترین و اولین تست، تست TSH است. آزمایش TSH سطح هورمون محرک تیروئید (TSH) را در خون اندازه میگیرد. هورمون TSH از غده هیپوفیز ترشح میشود و به غده تیروئید فرمان تولید هورمونهای تیروئیدی را میدهد. تغییرات این هورمون به عنوان «هشدار اولیه» عمل میکند؛ یعنی اگر سطح تیروکسین خون پایین بیاید، TSH بالا میرود و اگر هورمون تیروئید بالا باشد، TSH پایین میآید. در عمل، پزشک با توجه به علائم بالینی (مثل خستگی، کاهش وزن یا افزایش وزن غیرمنتظره) این تست را درخواست میکند.
آزمایشهای مهم تیروئیدی عبارتند از:
تست TSH: اولین و مهمترین آزمایش، که نشان میدهد آیا تیروئید کمکار یا پرکار است. مقدار بالای TSH معمولا به معنی کمکاری تیروئید (کمبود هورمون تیروئید) و مقدار پایین TSH نشاندهنده پرکاری تیروئید است.
تست T4 و تست Free T4: T4 (تیروکسین) شکل اصلی هورمون تیروئید در خون است. تست T4 کل مجموع هورمون تیروکسین متصل و آزاد را نشان میدهد، اما تست Free T4 مقدار هورمون تیروکسین آزاد و فعال را اندازه میگیرد. در واقع، تست Free T4 به ما میگوید چه مقدار تیروکسین بدون اتصال به پروتئینها در دسترس سلولها است. معمولاً اگر TSH بالا باشد و Free T4 پایین، تشخیص قطعی کمکاری تیروئید است؛ برعکس، TSH پایین همراه با Free T4 بالا نشانه پرکاری تیروئید است.
تست T3: T3 (ترییُدوتیرونین) شکل فعالتر هورمون تیروئید است. این تست معمولا برای تشخیص و ارزیابی شدت پرکاری تیروئید مفید است. در افراد پرکار، سطح T3 بالا است. در کمکاری تیروئید اما تغییر T3 دیرتر ظاهر میشود و میتواند طبیعی باقی بماند.
سایر تستها: گاهی علاوه بر موارد بالا، تستهای T3کل یا Free T3 و حتی اندازهگیری آنتیبادیهای تیروئید نیز انجام میشود، اما برای سؤال شما (خستگی) تمرکز بر TSH، T4 و T3 کافی است.
در مجموع، آزمایشگاه سلامت این هورمونها از طریق یک نمونه خون ساده صورت میگیرد. نیازی به آمادگی خاصی مثل ناشتا بودن نیست و معمولا پزشک در زمان مناسب اقدام میکند. نتایج حاصل از این تستها توسط پزشک متخصص بررسی میشود تا تشخیص دقیق انجام گیرد.
TSH در آزمایش خون چیست؟
TSH (Thyroid Stimulating Hormone) هورمونی است که از غده هیپوفیز در مغز ترشح میشود و نقش پیامرسان برای غده تیروئید را دارد. وظیفه TSH این است که به غده تیروئید دستور دهد هورمون تولید کند. در آزمایش خون، تست TSH مقدار این هورمون را اندازه میگیرد. به عنوان مثال، اگر بدن شما هورمون تیروئید کمتری تولید کند، مقدار TSH در خون افزایش پیدا میکند تا تیروئید را برای ترشح هورمون بیشتر تحریک کند. پزشک معمولا اگر علائم پرکاری یا کمکاری تیروئید وجود داشته باشد (مثل خستگی، کاهش انرژی، کاهش یا افزایش وزن غیرمنتظره)، تست TSH را درخواست میدهد.
مقدار طبیعی TSH بسته به آزمایشگاه ممکن است کمی فرق کند، اما بهطور کلی اگر TSH شما بالاتر از حد نرمال باشد، این اغلب نشاندهنده کمکاری تیروئید است (یعنی تیروئید شما به اندازه کافی هورمون نمیسازد). اگر مقدار TSH پایین باشد، معمولا به این معنی است که تیروئید بیش از حد فعال شده (پرکاری تیروئید) است. بنابراین تست TSH یکی از سادهترین و ابتداییترین آزمایشها برای بررسی عملکرد تیروئید است. نتیجه TSH به پزشک میگوید گام بعدی کدام تست باشد.
تست Free T4 در آزمایش خون چیست؟
T4 (تیروکسین) اصلیترین هورمون تیروئیدی است که توسط غده تیروئید ترشح میشود. در خون، بخشی از T4 به پروتئینها متصل است و بخش دیگر آزاد (Free) است. تست Total T4 مقدار کل T4 (متصل و آزاد) را نشان میدهد، اما تست Free T4 دقیقاً میزان T4 آزاد (غیرمتصل) را اندازه میگیرد. هورمون T4 آزاد آن مقداری است که میتواند وارد سلولهای بدن شود و اثر هورمونی داشته باشد. از این رو، اغلب تست Free T4 اطلاعات مهمی درباره عملکرد واقعی تیروئید میدهد.
در تشخیص، اگر TSH بالا و Free T4 پایین باشد، یعنی غده تیروئید به درستی هورمون تولید نمیکند (کمکاری تیروئید). بر عکس، TSH پایین و Free T4 بالا نشان میدهد تیروئید بیشفعال است (پرکاری تیروئید). نتایج Free T4 معمولاً همراه با TSH تفسیر میشود تا نوع اختلال تیروئیدی مشخص شود. به طور خلاصه، Free T4 میزان واقعی هورمون در گردش را نشان میدهد که بدن میتواند از آن استفاده کند.
تست T3 چیست؟
T3 (ترییُدوتیرونین)، شکل فعالتر هورمون تیروئید است که بخشی از آن در بدن از تبدیل T4 به وجود میآید. آزمایش T3 گاهی انجام میشود تا در موارد پرکاری تیروئید اطلاعات تکمیلی بدهد. در افرادی که پرکاری تیروئید دارند، سطح T3 خون افزایش مییابد. اما در کمکاری تیروئید، معمولاً ابتدا سطح T3 تغییری نمیکند و دیرتر از سایر هورمونها کاهش مییابد. به همین دلیل، تست T3 بیشتر برای تائید و سنجش شدت پرکاری تیروئید بهکار میرود و در تشخیص اولیه کمکاری تیروئید چندان تعیینکننده نیست.
به طور کلی، برای پاسخ به سؤال شما باید بدانید که اگر همیشه خستهاید و شک به اختلال تیروئید دارید، شروع کار از تست TSH در آزمایش خون است. بسته به نتیجه آن، ممکن است آزمایشهای T4 از جمله Free T4 و T3 نیز درخواست شود. در اکثر موارد با همین آزمایشهای ساده میتوان فهمید مشکل از کمکاری تیروئید است یا خیر.
معرفی آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت
برای انجام دقیق آزمایشهای تیروئید مثل تست TSH، T4 و T3 میتوانید به آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت مراجعه کنید. این مرکز با تجهیزات پیشرفته و کادر مجرب، انواع تستهای هورمونی تیروئید را به طور کاملاً تخصصی انجام میدهد. آزمایشگاه سلامت سابقهای درخشان در ارائه خدمات آزمایشگاهی دارد و میتواند مطمئنترین نتایج را برای بررسی عملکرد تیروئید شما فراهم کند. متخصصان این آزمایشگاه، نمونه خون را با دقت پردازش میکنند و گزارشی جامع از مقادیر TSH، T4 و T3 و Free T4 ارائه میدهند تا پزشک شما بتواند تشخیص را با اطمینان بیشتری انجام دهد.
مقدمه بیماریهای قلبیعروقی یکی از علل اصلی مرگومیر در جهان محسوب میشوند و چربی خون نقشی اساسی در سلامت قلب دارد. زمانی که صحبت از چربیهای خون (لیپیدهای خون) و کلسترول میشود، بسیاری از افراد تصور میکنند هر نوع چربی برای بدن مضر است. اما واقعیت این است که همهی چربیهای خون بد نیستند و بدن به میزان معینی از آنها نیاز دارد. در بدن ما دو نوع کلسترول وجود دارد که اغلب از آنها با عنوان «کلسترول خوب» و «کلسترول بد» یاد میشود. شاید این سؤال برایتان پیش آمده باشد که HDL (کلسترول خوب) واقعاً خوب است یا بد و نقش آن در سلامت قلب چیست؟ در این مقاله به زبان ساده و بر پایهی منابع علمی معتبر، به بررسی چربی خون، انواع کلسترول و بهویژه نقش HDL در سلامت قلب میپردازیم. تعریف چربی خون چربی خون به مجموع مواد چرب گردشکننده در جریان خون گفته میشود که شامل دو جزء اصلی است: کلسترول و تریگلیسیرید. کلسترول یک مادهی مومیشکل و چرب است که در تمام سلولهای بدن یافت میشود. وجود کلسترول به خودی خود برای عملکرد طبیعی بدن ضروری است؛ زیرا در ساخت غشای سلولها، تولید برخی هورمونها و ویتامینها نقش دارد. بخش عمدهی کلسترول مورد نیاز توسط کبد ساخته میشود و مابقی از طریق مصرف غذاهای پرچرب با منشاء حیوانی وارد بدن میگردد. بنابراین وجود کلسترول به مقدار متعادل برای سلامتی لازم است، اما افزایش بیش از حد آن در خون میتواند خطرساز باشد و به رسوب چربی در رگها و ابتلا به بیماریهای قلبی و سکته منجر شود. جزء مهم دیگر چربی خون، تریگلیسیریدها هستند که نوعی چربی ذخیرهای در بدن محسوب میشوند. بدن کالری اضافی و قند مصرفی ما را به تریگلیسیرید تبدیل کرده و در بافت چربی ذخیره میکند تا در زمان نیاز به عنوان انرژی مصرف شوند. سطح تریگلیسیرید نیز مانند کلسترول در آزمایش خون اندازهگیری شده و بالا بودن آن میتواند همراه با سایر اختلالات چربی، سلامت قلب را تهدید کند. انواع کلسترول (HDL و LDL) کلسترول برای انتقال در خون به مولکولهایی به نام لیپوپروتئین متصل میشود. دو نوع اصلی لیپوپروتئین حامل کلسترول در خون وجود دارد که یکی لیپوپروتئین کمچگالی (LDL) و دیگری لیپوپروتئین پرچگالی (HDL) نام دارد. LDL که به «کلسترول بد» معروف است، بخش اعظم کلسترول خون را تشکیل میدهد. مقادیر بالای LDL باعث میشود کلسترول اضافی در دیوارهی رگها رسوب کند و تشکیل پلاکهای چربی در سرخرگها بدهد. این فرایند تنگی و سفتشدن رگها (تصلب شرایین) را به دنبال دارد که میتواند نهایتاً منجر به حملهی قلبی یا سکتهی مغزی شود. در مقابل، HDL که به «کلسترول خوب» شهرت دارد، به جذب کلسترول اضافی از خون کمک میکند و آن را به کبد بازمیگرداند تا از بدن دفع شود. به بیان ساده، HDL مانند یک جاروی پاککننده عمل میکند که کلسترولهای اضافه را از دیوارهی رگها جمعآوری کرده و به کبد تحویل میدهد. سطوح بالاتر HDL معمولاً اثر حفاظتی در برابر بیماری قلبی دارند، چرا که HDL به پیشگیری از تجمع چربی در رگها کمک میکند. در واقع داشتن HDL کافی میتواند خطر حملهی قلبی و سکته را کاهش دهد.
کلسترول HDL به عنوان “محافظ قلب” شناخته میشود؛ این ماده چربیهای اضافی را از دیواره رگها جمعآوری کرده و برای دفع به کبد منتقل میکند تا از گرفتگی عروق جلوگیری شود.
نقشHDL در سلامت قلب همانطور که گفته شد، HDL نقش مفیدی در سامانه قلب و عروق ایفا میکند. این کلسترول خوب با پاکسازی رگها از کلسترولهای اضافی، مانع از انباشت پلاکهای چربی در دیوارهی سرخرگها میشود. تحقیقات نشان دادهاند که سطوح بالاتر HDL با کاهش خطر بیماریهای قلبی مرتبط است. به طور معمول، اگر مقدار HDL خون شما بالاتر باشد، خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر قلب کمتر خواهد بود. در مقابل، پایین بودن HDL (کمتر از حد نرمال) یک عامل خطر محسوب میشود و میتواند احتمال بیماری قلبی را افزایش دهد. بر همین اساس، در نتایج آزمایش چربی خون، معمولاً HDL بالاتر به عنوان یک نکتهی مثبت در نظر گرفته میشود. با این حال، آیا ممکن است HDL هم «بد» باشد؟ در حالتهای عادی، HDL هرچه بالاتر باشد بهتر است، اما به شرطی که در چارچوب تعادل کلی چربیهای خون باشد. مقادیر بسیار بالای HDL که به طور غیرطبیعی و عمدتاً به علت مسائل ژنتیکی رخ میدهد (مثلاً بالای 100 میلیگرم در دسیلیتر)، لزوماً به معنای محافظت کامل نیست و طبق برخی پژوهشها، ممکن است با افزایش خطر بیماری قلبی همراه باشد. به عبارت دیگر، داشتن HDL خیلی بالا بهتنهایی تضمینکنندهی عدم ابتلا به بیماری قلبی نیست. مهم آن است که تعادل چربیهای خون حفظ شود؛ یعنی در کنار HDL مناسب، LDL پایین و تریگلیسیرید نرمال نیز داشته باشید. پزشکان تأکید میکنند که برای حفظ سلامت قلب، باید به کاهش LDL بالا و کنترل سایر عوامل خطر (مانند فشار خون، دیابت و سیگار) توجه ویژه کرد و در کنار آن سطح HDL را نیز در محدودهی مطلوب نگه داشت. تفاوتHDL وLDL تفاوت اصلیHDL وLDL در عملکرد و تأثیر آنها بر سلامت عروق است. LDL کلسترول را از کبد به بافتهای بدن میبرد و در اختیار سلولها قرار میدهد، اما اگر مقدار آن بیش از نیاز سلولها باشد، این کلسترول اضافی در دیوارهی رگها تهنشین میشود و تشکیل پلاک میدهد. به همین دلیل به LDL لقب «کلسترول بد» دادهاند، چون مقادیر بالای آن مستقیماً با تصلب شرایین و تنگی رگها در ارتباط است. در مقابل، HDL کلسترول را از بافتها و رگها جمعآوری کرده و به کبد بازمیگرداند تا متابولیزه و دفع شود؛ از این رو HDL را «کلسترول خوب» مینامند زیرا به کاهش تجمع چربی در رگها کمک میکند. میتوان گفت LDL مانند کامیونی است که کلسترول را در جادههای خونی پخش میکند، در حالی که HDL همانند جارویی است که این جادهها را از کلسترول اضافه پاکسازی میکند. از نظر تأثیر بر سلامت: LDL بالا مضر است و خطر حمله قلبی و سکته را افزایش میدهد، در حالی که HDL بالا مفید است و نقش محافظتی دارد. البته این دو در کنار هم باید بررسی شوند؛ نسبت کلسترول کل به HDL و همچنین ترکیب مقادیر LDL، HDL و تریگلیسیرید همگی در ارزیابی خطر قلبی فرد نقش دارند. برای مثال، ممکن است فردی LDL نسبتاً بالایی داشته باشد اما HDL خیلی خوب و تریگلیسیرید پایینی داشته باشد؛ پزشک همه این موارد را در کنار هم میسنجد. به طور کلی، هدف آن است که LDL (کلسترول بد) را تا حد امکان پایین نگه داریم و HDL (کلسترول خوب) را در محدودهی مطلوب و نسبتاً بالا حفظ کنیم. بر اساس توصیههای معتبر، LDL کمتر از 100 (و در بیماران پرخطر حتی کمتر از 70) میلیگرم/دسیلیتر است، در حالی که HDL بالاتر از 60 میلیگرم/دسیلیتر مطلوب بوده و مقادیر کمتر از 40 در مردان و 50 در زنان پایین محسوب میشود.
افزایش فعالیت بدنی: ورزش منظم یکی از بهترین راهها برای بالا بردن HDL است. فعالیت هوازی (مانند پیادهروی تند، دویدن، دوچرخهسواری یا شنا) باعث بهبود پروفایل چربی میشود. حتی انجام حدود ۳۰ دقیقه ورزش هوازی در بیشتر روزهای هفته میتواند HDL را بالا برده و تریگلیسیرید را کاهش دهد. ورزش همچنین به کاهش وزن و تناسب اندام کمک میکند که خود عاملی در افزایش HDL است.
رعایت رژیم غذایی سالم: نوع چربی مصرفی در رژیم غذایی بر HDL و LDL تاثیر میگذارد. برای بهبود HDL، مصرف چربیهای مفید مانند روغن زیتون، روغن ماهی (امگا-3) و مغزها توصیه میشود. در مقابل باید از مصرف چربیهای ترانس (مانند روغنهای جامد صنعتی و غذاهای سرخکردنی صنعتی) پرهیز کنید، چون این چربیها علاوه بر بالا بردن LDL، میتوانند HDL را نیز کاهش دهند. همچنین کاهش چربیهای اشباع (گوشت پرچرب، لبنیات پرچرب) و جایگزینی آنها با چربیهای غیراشباع (روغنهای گیاهی مایع، آووکادو و …) در افزایش HDL مفید است.
کنترل وزن و رژیم کمقند: اگر اضافهوزن دارید، کاهش وزن میتواند تاثیر زیادی بر افزایش HDL داشته باشد. تجمع چربی احشایی (چربی دور شکم) اغلب با HDL پایین و تریگلیسیرید بالا همراه است، بنابراین با کاهش وزن و داشتن رژیم غذایی کمشیرینی و متعادل، نسبت HDL بهبود مییابد.
ترک سیگار: سیگار کشیدن علاوه بر همه مضراتش، سطح HDL خون را نیز پایین میآورد. ترک سیگار یکی از موثرترین اقداماتی است که میتواند به سرعت HDL را بهبود بخشد. مطالعات نشان داده HDL افراد سیگاری به ویژه زنان سیگاری، کمتر از غیرسیگاریها است و با قطع مصرف دخانیات، کلسترول خوب افزایش مییابد.
مراجعه به پزشک و مصرف دارو در صورت لزوم: گاهی اوقات علیرغم تغییرات سبک زندگی، HDL فرد بسیار پایین باقی میماند. در این موارد و نیز هنگامی که LDL و تریگلیسیرید بالا همراه با HDL پایین وجود دارد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. برخی داروها مانند نیاسین (ویتامین B3 ) و فیبرها میتوانند HDL را بالا ببرند، هرچند امروزه تجویز آنها برای این منظور محدودتر شده زیرا مطالعات جدید نشان ندادهاند که افزایش HDL از طریق دارو لزوماً به کاهش حوادث قلبی منجر میشود. به همین دلیل، راهکارهای دارویی بیشتر بر کاهش LDL و تریگلیسیرید متمرکزند (مثل استاتینها) و برای HDL بیشتر بر توصیههای سبک زندگی تاکید میشود. در هر صورت، تفسیر نتایج آزمایش چربی و تصمیمگیری در مورد درمان دارویی بر عهده پزشک متخصص است.
نتیجهگیری در پایان، پاسخ به سوال HDL خوب است یا بد؟ روشن است: HDL همان کلسترول خوب است و مقادیر مناسب آن برای سلامت قلب مفید میباشد. HDL به محافظت از قلب و عروق کمک کرده و هر چه سطح آن (در محدودهی طبیعی) بالاتر باشد، به طور کلی بهتر است. با این وجود، تعادل در چربیهای خون اهمیت دارد. داشتن HDL بالا به تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید در کنار آن LDL خود را پایین نگه دارید و تریگلیسیرید را نیز در محدوده طبیعی حفظ کنید. بهترین راه برای دستیابی به این تعادل سالم، پیروی از سبک زندگی سالم است: رژیم غذایی متعادل و کمچرب مضر، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از دخانیات و کنترل وزن. همچنین انجام منظم آزمایش چربی و تفسیر نتایج آزمایش چربی خون با کمک پزشک یا مشاور سلامت به شما امکان میدهد از وضعیت کلسترول خوب (HDL) و بد (LDL) خود آگاه شوید و در صورت نیاز اقدامات پیشگیرانه را بهموقع انجام دهید. با آگاهی و اقدام به موقع، میتوانید تعادل چربی خون خود را حفظ کرده و گامی مهم در جهت حفاظت از قلب خود بردارید.
فیلاریازیس (Filariasis) چیست؟ علل، علائم، تشخیص و روشهای درمان
فیلاریازیس نوعی بیماری انگلی است که از طریق برخی بندپایان ناقل (نظیر پشهها) منتقل میشود و میتواند باعث بروز مشکلات جدی ازجمله الفانتیازیس و آسیبهای لنفاوی شود. در این مقاله از آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت با علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان فیلاریازیس بیشتر آشنا شوید.
مقدمه
فیلاریازیس مجموعهای از بیماریهای انگلی است که نهتنها انسان بلکه حیوانات را نیز درگیر میکند. این عفونتها که عمدتاً توسط کرمهای نماتد از راسته Filariidae ایجاد میشوند، شامل فیلاریاز لنفاوی، انکوسرسیازیس، لوئیازیس و مانسونلوز هستند. آمارها نشان میدهد حدود ۲۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا هستند که بیشتر آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی میکنند.
در این مقاله از آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت به بررسی طبقهبندی فیلاریازیس، چرخه زندگی انگل، اپیدمیولوژی، علائم، روشهای تشخیص و درمان و همچنین راههای پیشگیری از آن میپردازیم.
چرخه حیات و مدیریت بیماری فیلاریازیس؛ تشخیص زودهنگام و مشارکت اجتماعی کلید حذف این بیماری و جلوگیری از معلولیتهای ناشی از تورم لنفاوی (پا فیلی) است.
طبقهبندی فیلاریازیس
کرمهای فیلاریایی معمولاً بر اساس محل زندگی کرمهای بالغ در بدن انسان طبقهبندی میشوند:
گروه پوستی:
Loa loa
Onchocerca volvulus
Mansonella streptocerca
گروه لنفاوی:
Wuchereria bancrofti
Brugia malayi
Brugia timori
گروه حفره بدنی:
Mansonella perstans
Mansonella ozzardi
از بین این گروهها، فیلاریازیس پوستی و لنفاوی بیشترین اهمیت بالینی را دارند. صدها انگل فیلاریایی شناسایی شدهاند، اما تنها ۸ گونه موجب بیماری در انسان میشوند. برخی گونههای دیگر ممکن است عفونت ناقص ایجاد کنند اما قادر به تکمیل چرخه زندگی در انسان نیستند.
چرخه زندگی فیلاریازیس لنفاوی
چرخه زندگی انگلهای فیلاریایی (مانند سایر نماتدها) شامل پنج مرحله رشدی یا لاروی است که در دو میزبان (یک میزبان مهرهدار مانند انسان و یک بندپای ناقل مانند پشه یا مگس) طی میشود:
کرمهای ماده بالغ هزاران لارو مرحلهی اول (میکروفیلاریا) تولید میکنند.
این میکروفیلاریاها هنگام خونخواری توسط حشره ناقل (پشه یا مگس) وارد بدن آن میشوند.
میکروفیلاریا در بدن حشره دو مرحله رشد را طی میکند و به لارو مرحله سوم تبدیل میشود.
هنگامی که حشره ناقل دوباره خونخواری میکند، لارو مرحله سوم را به میزبان مهرهدار (انسان) منتقل میکند.
در انسان، دو مرحله پایانی رشد طی شده و کرمهای بالغ در سیستم لنفاوی یا پوست مستقر میشوند.
ریتم شبانهروزی: بسیاری از گونههای فیلاریایی دارای یک الگوی گردش خون خاص هستند (ریتم شبانهروزی). حداکثر غلظت میکروفیلاریا در خون محیطی زمانی ظاهر میشود که حشره ناقل (محلی) بیشترین فعالیت خونخواری را دارد.
اپیدمیولوژی
برنامه جهانی ریشهکنی فیلاریازیس لنفاوی (GPELF) از سال ۱۹۹۷ با هدف ریشهکن کردن فیلاریازیس لنفاوی بهعنوان یک مشکل بهداشت عمومی آغاز شد. در این راستا، بیش از ۱.۷ میلیارد دُز دارو تحت عنوان شیمیدرمانی پیشگیرانه (MDA) ارائه شده است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز دستورالعملهایی برای توقف درمان در کشورهای مختلف و بررسی آستانه انتقال (TAS) منتشر کرده است.
تاکنون (تا اکتبر ۲۰۱۸) ۱۴ کشور به آستانه ریشهکنی رسیدهاند و حدود ۵۵۴ میلیون نفر از چرخهی طولانی درمان بینیاز شدهاند.
۸۶۳ میلیون نفر در ۴۷ کشور همچنان در معرض خطرند و نیاز به شیمیدرمانی پیشگیرانه دارند.
بیش از ۶.۷ میلیارد درمان انباشته از سال ۲۰۰۰ میلادی برای پیشگیری از گسترش عفونت ارائه شده است.
تخمین زده میشود که با شروع برنامههای WHO در سال ۲۰۰۰، آلودگی به این انگل حدود ۷۴ درصد کاهش یافته و تا سال ۲۰۱۸ حدود ۵۱ میلیون نفر مبتلا باقی ماندهاند.
۶۹۲ میلیون نفر به دلیل استراتژیهای موفق WHO دیگر نیازی به شیمیدرمانی پیشگیرانه ندارند.
عامل و ناقلهای فیلاریازیس لنفاوی
فیلاریازیس لنفاوی توسط سه نماتد زیر ایجاد میشود: Wuchereria bancrofti (حدود ۹۰ درصد موارد)، Brugia malayi و Brugia timori.
مهمترین ناقلان این انگلها پشههایی از جنسهای Aedes، Anopheles، Culex و Mansonia هستند.
علائم فیلاریازیس
علائم بیماری معمولاً به علت واکنش میزبان به کرمهای بالغ در غدد لنفاوی و بافتها بروز میکند. بهطور کلی سه سناریوی بالینی وجود دارد:
۱) عفونت بدون علامت
در مناطق بومی رایج است.
میکروفیلاریا در اسمیر خون محیطی مشاهده میشود اما بیمار علامت بالینی ندارد.
باوجوداین، تغییرات لنفاوی برگشتناپذیر ممکن است بهمرور ایجاد شود و بر اهمیت تشخیص و درمان این بیماران تأکید میکند.
۲) عفونت حاد
شامل دو فرم اصلی است:
ADL (آدنولنفانژیت حاد): شایعترین تظاهر حاد با تب و لنفادنوپاتی دردناک در کشالهی ران و زیر بغل. معمولاً با عفونتهای باکتریایی ثانویه همپوشانی دارد و تکرار آن ادم لنفاوی را بدتر میکند.
AFL (لنفانژیت حاد فیلاریایی): کمتر شایع است و اغلب به دلیل مرگ خودبهخودی یا ناشی از درمان کرمهای بالغ ایجاد میشود. با تودههای حساس کوچک در محل مرگ کرمها مشخص میگردد.
۳) عفونت مزمن
مهمترین تظاهرات آن شامل ادم لنفاوی، الفانتیازیس (فیلاریازیس مزمن) و ضایعات سیستم ادراری تناسلی است.
اندام تحتانی بیشترین درگیری را دارد و تورم آن میتواند به الفانتیازیس تبدیل شود.
هیدروسل (تجمع مایع در کیسه بیضه)، شیلوسل، کیلوری (Chyluria) و آسیت کیلوس نیز ممکن است دیده شوند.
ائوزینوفیلی ریوی استوایی (Tropical Pulmonary Eosinophilia) نیز یک فرم پنهان است که با سرفه خشک، خسخس سینه، تنگی نفس و گاهی کاهش وزن همراه است.
روشهای تشخیص آزمایشگاهی
اسمیر خون محیطی
شایعترین روش تشخیصی برای گونههای فیلاریاز لنفاوی است.
نمونهگیری خون باید در ساعاتی که میکروفیلاریا در اوج گردش خون است انجام شود.
تجویز یک دوز پایین دیاتیلکاربامازین (DEC) گاهی برای افزایش شانس تشخیص میکروفیلاریا توصیه میشود.
تستهای سرولوژیک (ایمونولوژی)
شناسایی آنتیژن فیلاریایی در گردش با کیتهای تجاری امکانپذیر است.
تستهای آنتیبادی نیز در دسترساند.
افزایش IgE و IgG4 در عفونت فعال و ائوزینوفیلی در همهی اشکال فیلاریازیس مشاهده میشود.
واکنش زنجیرهای پلیمراز (PCR) از حساسیت و ویژگی بالا برخوردار است.
بررسی ادرار
در موارد شک به فیلاریازیس لنفاوی، بررسی وجود کیلوری (Chyluria) در ادرار و مشاهده میکروفیلاریا در رسوب ادرار کمککننده است.
تصویربرداری
سونوگرافی در شناسایی انسداد غدد لنفاوی کشاله ران و بیضه، و همچنین مشاهده حرکت کرمهای بالغ در غدد لنفاوی بیضه مردان کاربرد دارد.
لنفوسینتیگرافی نیز برای بررسی تغییرات سیستم لنفاوی مورد استفاده قرار میگیرد.
درمان و کنترل فیلاریازیس لنفاوی
مراقبتهای عمومی
استراحت در بستر، بالابردن اندام و بانداژ فشاری برای کنترل ادم لنفاوی.
برنامهی مراقبت از پوست پا (بهویژه فواصل بین انگشتان) برای جلوگیری از عفونت ثانویه باکتریایی یا قارچی.
رعایت بهداشت فردی و استفاده از مواد ضدقارچ.
درمان آنتیبیوتیکی طولانیمدت در موارد عودهای مکرر ADL.
درمان دارویی
دیاتیل کاربامازین (DEC): میکروفیلاریا را از بین میبرد و در برخی موارد بر کرم بالغ اثر دارد. در ائوزینوفیلی ریوی استوایی دوره درمان ۲ تا ۳ هفته است.
ایورمکتین (Ivermectin): بیشتر میکروفیلاریا را میکشد و تأثیر مستقیم اندکی بر کرم بالغ دارد.
آلبندازول (Albendazole): در درمانهای ترکیبی سالیانه یا دوبار در سال طبق پروتکل WHO برای برخی مناطق توصیه میشود.
درمان ترکیبی (Triple-Drug Therapy)
بر اساس دستورالعمل جدید WHO در مناطق بدون انکوسرسیازیس، ترکیب سه داروی ایورمکتین، دیاتیلکاربامازین و آلبندازول میتواند بیش از ۹۹٪ میکروفیلاریا را در ظرف چند هفته نابود کند. این رویکرد باعث تسریع روند ریشهکنی در مناطقی است که انکوسرسیازیس (کوری رودخانه) در آنها شایع نیست.
پیشگیری
پرهیز از گزش حشرات ناقل در مناطق اندمیک با استفاده از توری، اسپری حشرهکش و پوشش مناسب.
شیمیدرمانی پیشگیرانه (MDA) برای افراد ساکن مناطق پرخطر طبق دستورالعملهای سازمان جهانی بهداشت.
ارتقای آگاهی عمومی از اهمیت رعایت بهداشت فردی، شستشوی منظم پاها و سایر نقاط مستعد عفونت.
جمعبندی
فیلاریازیس لنفاوی یکی از بیماریهای انگلی مهم در مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان است که میتواند منجر به بروز ناتوانیهای دائمی نظیر الفانتیازیس شود. بااینحال، تشخیص بهموقع و بهرهمندی از رژیمهای درمانی مناسب (DEC، ایورمکتین، آلبندازول) در کنار رعایت اصول بهداشتی، میتواند نقش چشمگیری در کنترل و حتی ریشهکنی آن ایفا کند.
اگر نگران ابتلا به فیلاریازیس هستید یا در منطقهای زندگی میکنید که این بیماری شیوع بیشتری دارد، برای انجام آزمایشهای لازم و تشخیص قطعی، به آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت مراجعه کنید. متخصصان ما آماده ارائه مشاوره تخصصی و خدمات آزمایشگاهی دقیق به شما عزیزان هستند.
منبع:
این متن ترجمه فارسی مقالهای است که در اصل به زبان انگلیسی منتشر شده است: Dr Colin Tidy, Lymphatic Filariasis. Available from: patient.info/doctor
کمخونی فانکونی یک بیماری ژنتیکی نادر و ارثی است که نخستینبار در سال 1927 توسط دکتر گیدو فانکونی شناسایی شد. این بیماری در گروهی از اختلالات ناپایداری کروموزومی قرار میگیرد و علت اصلی آن جهش در ژنهای مرتبط با ترمیم DNA است. زمانی که ژنهای ترمیم DNA دچار نقص میشوند، سلولها آسیب ژنتیکی را بهدرستی ترمیم نکرده و در نتیجه مشکلاتی مانند نقص مغز استخوان، افزایش خطر سرطان و اختلالات رشدی به وجود میآید.
علل ژنتیکی کمخونی فانکونی
مهمترین ژن دخیل در کمخونی فانکونی، ژن FANCB است؛ البته در مجموع 14 ژن در بروز این بیماری نقش دارند.
اختلال در ترمیم DNA: جهش در ژنهای فانکونی موجب ناتوانی بدن در ترمیم آسیبهای ژنتیکی میشود.
تجمع آسیبهای ژنتیکی: سلولهایی که آسیبهای ژنتیکی را به خوبی ترمیم نمیکنند، با گذشت زمان از بین رفته یا عملکردشان مختل میشود؛ این روند در بافتهایی مانند مغز استخوان مشکلات جدی ایجاد میکند.
نقش عوامل محیطی در تشدید بیماری
افراد مبتلا به کمخونی فانکونی حساسیت بالایی نسبت به مواد سمی DNA و برخی اشعهها دارند:
سیسپلاتین و میتومایسین C: داروهای شیمیدرمانی که آسیب DNA را در این بیماران تشدید میکنند.
UVA (اشعه ماوراءبنفش): مواجهه طولانیمدت با اشعه فرابنفش میتواند خطر ابتلا به سرطان را در این افراد افزایش دهد.
علائم و ویژگیهای بالینی کمخونی فانکونی
اختلالات ظاهری و رشدی
ویژگیهای چهره: برخی بیماران صورت مثلثیشکل دارند.
پوست: لکههای تیره یا قهوهای (هیپرپیگمانتاسیون) روی پوست مشاهده میشود.
ناهنجاریهای اسکلتی: کاهش وزن هنگام تولد، کوتاهی قد، استخوانهای غیرطبیعی یا داشتن انگشت اضافه.
اختلالات رشد: کندی رشد جسمی نسبت به همسنوسالان.
سرطانها و بیماریهای مرتبط
سرطانهای خون: لوسمی میلوئید حاد (AML) شایعترین است.
تومورهای جامد: کارسینوم سلولهای سنگفرشی سر و گردن (HNSCC) و سرطانهای دستگاه گوارش، کبد و تخمدان که معمولاً پیش از 50 سالگی بروز میکنند.
تشخیص بهموقع کمخونی فانکونی از طریق بررسی فاکتورهای خونی (CBC) و بیوپسی مغز استخوان، کلید اصلی در مدیریت این اختلال ژنتیکی و کاهش ریسک عفونتها است.
مشکلات خونی
نقص در مغز استخوان: کاهش تولید گلبولهای قرمز و سفید که باعث کمخونی و ضعف سیستم ایمنی میشود.
خونریزی و عفونت: بهدلیل عدم تولید کافی پلاکتها و سلولهای ایمنی.
کمخونی آپلاستیک و دیسپلازی مغز استخوان: خطر ابتلا به این اختلالات خونی در افراد مبتلا بیشتر است.
روشهای تشخیص کمخونی فانکونی
آزمایش شمارش کامل خون (CBC): برای شناسایی کمخونی و بررسی میزان گلبولهای قرمز و سفید.
آزمایش کروموزومی: بررسی شکستهای کروموزومی با استفاده از داروهای حساسیتزا مانند میتومایسین C (MMC) و دیاتیلبوتان (DEB).
آزمایش مغز استخوان: ارزیابی میزان تولید سلولهای خونی و بررسی احتمال بروز سرطان در مغز استخوان.
آزمایشهای ژنتیکی: تشخیص جهشهای ژنی در بیماران و اعضای خانواده برای پیشگیری و مراقبت زودهنگام.
درمان و کنترل کمخونی فانکونی
مشاوره ژنتیکی
تشخیص ناقلان ژن از طریق آزمایش ژنتیکی اعضای خانواده.
بررسی پیش از تولد در صورت سابقه خانوادگی کمخونی فانکونی.
روشهای درمانی رایج
انتقال خون: برای تأمین موقتی سلولهای خونی و کنترل علائم کمخونی.
داروهای تحریککننده مغز استخوان: داروهایی که تولید گلبولهای قرمز و سفید را افزایش میدهند.
پیوند مغز استخوان: تنها روش درمانی قطعی در بیماران با نقص شدید مغز استخوان؛ البته امکان افزایش خطر ابتلا به سرطانهای ثانویه وجود دارد.
درمانهای نوین: پژوهشها در زمینه ویرایش ژن و داروهای ترمیمکننده DNA همچنان ادامه دارد.
عوارض درمان
افزایش خطر تومورهای جامد پس از پیوند مغز استخوان.
حساسیت شدید به شیمیدرمانی به علت نقص در سیستم ترمیم DNA.
پیشآگهی و امید به زندگی
بسیاری از بیماران در سنین نوجوانی یا اوایل جوانی (14 تا 25 سالگی) تشخیص داده میشوند. موفقیت پیوند مغز استخوان، بررسیهای منظم جهت تشخیص زودهنگام سرطانها و رعایت مراقبتهای پزشکی همهجانبه، از مهمترین عوامل مؤثر در افزایش طول عمر بیماران هستند. با وجود پیشرفت در روشهای درمانی، مراقبت مادامالعمر و پیگیری منظم در کنترل عوارض و ارتقای کیفیت زندگی این بیماران نقشی حیاتی دارد.
پیشگیری از کمخونی فانکونی
آزمایشهای ژنتیکی پیش از بارداری: برای والدینی که سابقه کمخونی فانکونی در خانواده دارند.
تشخیص پیش از تولد: بررسی DNA جنین بین هفتههای 10 تا 15 بارداری.
اجتناب از مواجهه با عوامل سرطانزا: از جمله اشعه ماوراءبنفش و مواد شیمیایی خطرناک، که میتواند بروز سرطان را افزایش دهد.
جمعبندی
کمخونی فانکونی یک بیماری ژنتیکی کمیاب با تأثیر گسترده بر رشد، خونسازی و سلامت عمومی فرد است. تشخیص زودهنگام از طریق آزمایشهای ژنتیکی، پیشگیری و کنترل عوامل محیطی، و استفاده از روشهای نوین درمانی همچون پیوند مغز استخوان و ویرایش ژنی، میتواند به بهبود کیفیت و طول عمر بیماران کمک کند. اگر در خانواده خود سابقه این بیماری را دارید، حتماً با یک متخصص ژنتیک مشورت کنید و آزمایشهای مربوطه را جدی بگیرید.
منابع
این مقاله برگرفته از مطلب اصلی Dr. Laurence Knott, Fanconi’s Anaemia منتشر شده در وبسایت Patient Info Doctor (آخرین بروزرسانی: ژوئیه 2019) و سایر منابع معتبر ژنتیک و هماتولوژی است.
هپاتیت B یک نوع عفونت ویروسی کبدی است که توسط ویروس هپاتیت B (HBV) ایجاد میشود. این ویروس نسبت به سایر انواع هپاتیت (مانند A و C) جدیتر است و میتواند بهصورت حاد یا مزمن بروز کند:
هپاتیت حاد: کمتر از شش ماه طول میکشد و اغلب با علائم خفیف تا متوسط همراه است.
هپاتیت مزمن: چنانچه عفونت بیش از شش ماه ادامه یابد، خطر ابتلا به سیروز، نارسایی کبد و سرطان کبد افزایش مییابد.
علائم ابتلا به هپاتیت B
علائم اولیه هپاتیت B معمولاً دیر ظاهر میشوند؛ بهطوریکه ممکن است تا سه ماه پس از آلوده شدن به ویروس بدون علامت بمانید. مهمترین علائم عبارتاند از:
درد شکم
ادرار تیره
تب خفیف
درد مفاصل و ماهیچهها
حالت تهوع و استفراغ
زرد شدن پوست
خستگی و ضعف عمومی
زرد شدن سفیدی چشم
در موارد حادتر، بیماری میتواند منجر به سیروز کبدی، نارسایی کبد یا سرطان کبد شود.
استفاده از سوزنهای یکبار مصرف و رعایت استانداردهای بهداشتی در تتو، تنها راه قطعی برای پیشگیری از انتقال ویروسهای خطرناکی مانند هپاتیت B و HIV است.
راههای انتقال ویروس هپاتیت B
هپاتیتهای A و E عمدتاً از طریق آب و غذای آلوده منتقل میشوند؛ درحالیکه هپاتیتهای B، C و D از طریق خون و فرآوردههای خونی، سوزن مشترک یا لوازم غیر استریل سرایت میکنند. راههای انتقال هپاتیت B شامل موارد زیر است:
تماس جنسی محافظتنشده: خون، بزاق، منی یا ترشحات واژنی فرد مبتلا میتواند ویروس را منتقل کند.
استفاده از سوزن مشترک یا وسایل آلوده: سوزن و سرنگ غیر استریل، تیغ اصلاح مشترک، لوازم دندانپزشکی غیراستاندارد و… .
انتقال از مادر به جنین: زنان باردار مبتلا میتوانند ویروس را به جنین خود در دوران بارداری یا هنگام زایمان منتقل کنند.
تزریق خون و فرآوردههای خونی: در صورت استفاده از خون یا فرآوردههای آلوده به ویروس هپاتیت B.
زالوی آلوده: اگر زالویی خون فرد مبتلا را مکیده باشد و سپس برای فرد دیگر استفاده شود (اگرچه این مورد بسیار نادر است).
آیا تتو باعث انتقال هپاتیت B میشود؟
تتو یا خالکوبی یک عمل تهاجمی است؛ چراکه در طی آن، سطح پوست با سوزنهای مخصوص سوراخ و جوهر به بافت زیرین پوست تزریق میشود. تا زمانیکه پوست سالم است، سدی محکم در برابر ورود باکتریها و ویروسها محسوب میشود. اما هنگام تتو، این سد شکسته میشود و ویروسها، از جمله هپاتیتهای خونی (B و C) و حتی HIV، میتوانند در صورت غیربهداشتی بودن تجهیزات، به بدن منتقل شوند. بنابراین، اگر در فرایند تتو نکات بهداشتی بهخوبی رعایت نشود، احتمال انتقال هپاتیت B وجود دارد.
آزمایشهای تشخیصی هپاتیت B
برای تشخیص ابتلا یا ایمنی نسبت به هپاتیت B، آزمایشهای مختلفی وجود دارد:
HBsAg (آنتیژن سطحی هپاتیت B): نشاندهنده وجود ویروس و عفونت فعال در بدن.
anti-HBs (آنتیبادی سطحی هپاتیت B): نشاندهنده مصونیت در اثر واکسیناسیون یا بهبودی پس از بیماری.
anti-HBc (آنتیبادی هستهای کل): وجود آن نشاندهنده مواجهه با ویروس است.
IgM anti-HBc: در مرحله حاد بیماری مثبت میشود.
HBeAg (آنتیژن هپاتیت B): نشاندهنده فعال بودن ویروس و قدرت سرایت بالاتر.
anti-HBe: در برخی مراحل از روند عفونت ظاهر شده و ممکن است نشاندهنده کاهش تکثیر ویروس باشد.
DNA ویروس هپاتیت B: برای تشخیص شدت بیماری و پایش روند درمان.
انجام تتو در مراکز معتبر و تحت نظارت بهداشتی، ریسک انتقال بیماریهای خونی که کبد را درگیر میکنند، به حداقل میرساند.
نتیجهگیری
هپاتیت B یکی از سه نوع هپاتیت مهم برای انسان (در کنار هپاتیتهای A و C) است. این بیماری میتواند عوارض جدی نظیر سیروز کبدی، نارسایی کبد و حتی سرطان کبد ایجاد کند. ویروس هپاتیت B از طریق خون، فرآوردههای خونی، رابطه جنسی محافظتنشده و تجهیزات آلوده منتقل میشود. تتو زدن نیز بهدلیل ایجاد منافذ در پوست و احتمال تماس با سوزن یا جوهر آلوده، میتواند خطر انتقال این ویروس را افزایش دهد.
پیشگیری اصلی از هپاتیت B شامل واکسیناسیون در سنین کودکی یا برای افراد در معرض خطر، رعایت کامل اصول بهداشتی در مراکزی مثل آرایشگاهها، مطبهای دندانپزشکی و مراکز تتو است. همچنین خودداری از مصرف لوازم شخصی مشترک (مانند تیغ اصلاح) نقش مهمی در جلوگیری از ابتلا به این بیماری دارد.
انجام تست هپاتیت B در آزمایشگاه سلامت
آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت با برخورداری از کادر حرفهای، شامل اساتید دانشگاه در بخش ویروسشناسی و میکروبشناسی، امکان بررسی وجود آنتیبادیها و آنتیژنهای مربوط به انواع هپاتیت را فراهم کرده است.
آدرس: شهرقدس، میدان مصلی
ساعت کار: شنبه تا چهارشنبه 6:30 تا 21، پنجشنبه 6:30 تا 20
برای اطلاع بیشتر و رزرو وقت، میتوانید با شمارههای درجشده روی وبسایت یا صفحه رسمی آزمایشگاه تماس بگیرید.
سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یک مشکل هورمونی است که در طول سالها باروری اتفاق میافتد. اگر شما به این سندرم مبتلا هستید، ممکن است اغلب پریود نشوید یا پریود شما بیش از روزهای نرمال ادامه پیدا کند. همچنین ممکن است هورمونی به نام آندروژن در بدن شما بیش از حد باشد. در PCOS کیسههای کوچکی که حاوی مایعات هستند در قسمت بیرونی تخمدان ایجاد میشوند که به آنها کیست میگویند. کیستهای حاوی مایعات که دارای تخمکهای نابالغ هستند را فولیکول میگویند. در این حالت (PCOS) فولیکولها نمیتوانند بهطور منظم تخمک آزاد کنند.
علت دقیق سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS ناشناخته است. تشخیص و درمان زودهنگام همراه با کاهش وزن همزمان میتواند ریسک عوارض طولانیمدت این بیماری مثل دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی را کاهش دهد.
علائم سندرم PCOS متنوع است. زمانی که شما حداقل ۲ مورد از علائم زیر را داشته باشید میتوان PCOS را تشخیص داد:
پریودهای نامنظم: داشتن پریودهای کمتر از معمول یا پریودهای نامنظم از علائم شایع PCOS است. همچنین داشتن پریودهایی با تعداد روز بیشتر از حد معمول، بهطور مثال ممکن است کمتر از ۹ پریوده در سال داشته باشید که با فاصلهی بیش از ۳۵ روز رخ دهند. و همچنین ممکن است برای باردار شدن مشکل داشته باشید.
مقدار زیاد آندروژن: مقدار بیش از حد این هورمون، میتواند باعث ایجاد موهای زائد صورت و بدن شود، که به این حالت هیرسوتیسم (Hirsutism) میگویند. همچنین گاهی اوقات آکنههای شدید و ریزش مو با الگوی مردانه طاسیشکل رخ میدهد.
تخمدانهای پلی کیستیک: تخمدانهای شما ممکن است بزرگتر از حالت نرمال باشند و ممکن است کیستهای حاوی فولیکولها با تخمکهای نابالغ اطراف تخمدان ایجاد شده باشد. این تخمدانها ممکن است به درستی کارایی نداشته باشند.
درک صحیح از بیماری PCOS و مشورت با متخصص زنان، اولین قدم برای مدیریت علائم و جلوگیری از عوارض طولانیمدت این سندرم هورمونی است.
علائم و نشانههای PCOS معمولا در افراد چاق (افراد با اضافه وزن زیاد) شدیدتر است.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
زمانی که دچار پریودهای نامنظم شدید، یا در بارداری به مشکل خوردید یا همچنین نشانههای افزایش آندروژن در بدن را مشاهده کردید، به پزشک خود مراجعه کنید. که این نشانهها میتواند شامل رشد موهای زائد روی صورت و بدن، ایجاد جوش و آکنه و ریزش طاسیشکل مو باشد.
دلایل ایجاد سندرم تخمدان پلی کیستیک:
دلیل دقیق سندرم PCOS ناشناخته است. اما فاکتورهایی که ممکن است در ایجاد این سندرم نقش داشته باشند، شامل:
مقاومت انسولین: انسولین هورمونی است که توسط پانکراس تولید میشود. باعث میشود تا سلولها از گلوکز (قند خون) استفاده کرده و انرژی اولیهی بدن را تامین میکند. اگر سلولها دچار مقاومت به انسولین شوند، سطح قند خون افزایش پیدا میکند. و این باعث میشود تا بدن انسولین بیشتری را تولید کرده تا بتواند سطح قند خون را پایین نگه دارد. در نتیجه میزان زیاد انسولین ممکن است باعث تولید میزان زیادی هورمون مردانه (آندروژن) شود. و میزان بالای این هورمون (چنانچه بالاتر گفته شد) میتواند مشکلاتی را برای تخمکگذاری شما ایجاد کند.
التهاب (با درجه پایین): گلبولهای سفید خون در پاسخ به عفونت یا آسیب موادی را میسازند. به این پاسخ التهاب درجه پایین گفته میشود. تحقیقات نشان میدهد که افراد با سندرم PCOS دارای نوعی التهاب طولانیمدت و با درجه پایین هستند که باعث تولید اندروژن در تخمدانهای پلی کیستیک میشود. گهاین حالت میتواند به مشکلات قلبی و عروقی منجر شود.
وراثت: تحقیقات نشان میدهد که ژنهای مشخصی ممکن است با این سندرم مرتبط باشند. داشتن سابقهی خانوادگی PCOS ممکن است در بهوجود آمدن این بیماری نقش مهمی را ایفا کند.
آندروژن اضافی: در PCOS، تخمدانها ممکن است سطوح بالایی از آندروژن را تولید کنند. داشتن آندروژن بیش از حد در تخمکگذاری اختلال ایجاد کرده و این به این معناست که تخمکها بهطور منظم رشد نمیکنند و از فولیکولهایی که در آن رشد میکنند، آزاد نمیشوند. آندروژن اضافی همچنین میتواند منجر به هیرسوتیسم و آکنه و جوش شود.
در سونوگرافی تشخیص PCOS، وجود تعداد مشخصی از فولیکولهای ریز در حاشیه تخمدانها بررسی میشود که پزشک متخصص بر اساس آن طرح درمانی را مشخص میکند.
عوارض
عوارضی که سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS ممکن است برای فرد ایجاد کند، میتواند شامل موارد زیر باشد:
ناباروری
دیابت بارداری یا فشارخون بالا ناشی از بارداری
سقط جنین یا زایمان زودرس
استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NAFLD) – التهاب شدید کبد ناشی از تجمع چربی در کبد
سندرم متابولیک – مجموعهای از شرایطی از جمله فشارخون بالا، قند خون بالا و سطوح ناسالم کلسترول یا تریگلیسرید که بهطور قابلتوجهی خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش میدهد.
دیابت نوع ۲ یا پیشدیابت
آپنه خواب – نوعی اختلال خواب که در آن دیوارههای گلو در طول خواب ریلکس، شل و باریک میشوند و این وضعیت باعث ایجاد توقفهایی در تنفس میشود.
افسردگی، اضطراب و اختلال خوردن
سرطان آندومتر رحم
چاقی معمولا با PCOS رخ میدهد و میتواند عوارض این سندرم را بدتر کند. نویسنده: خانم طالبی
Tremblay-Davis AC, et al. Diagnosis and treatment of polycystic ovary syndrome in primary care. Journal for Nurse Practitioners. 2021; doi:10.1016/j.nurpra.2021.08.008.
Rocha AL, et al. Recent advances in the understanding and management of polycystic ovary syndrome. F1000Research. 2022; doi:10.12688/f1000research.15318.1.
AskMayoExpert. Polycystic ovary syndrome. Mayo Clinic; 2022.
Collee J, et al. Polycystic ovarian syndrome and infertility: Overview and insights of the putative treatments. Gynecological Endocrinology. 2021; doi:10.1080/09513590.2021.1958310.
Lentscher JA, et al. Clinical presentation and diagnosis of polycystic ovarian syndrome. Clinical Obstetrics and Gynecology. 2021; doi:10.1097/GRF.0000000000000563.
Nimmagadda R. Allscripts EPSi. Mayo Clinic. April 27, 2022.
Burnett TL (expert opinion). Mayo Clinic. May 27, 2022.
ویروس متاپنوموویروس انسانی (HMPV) یکی از عوامل اصلی بیماریهای تنفسی در سراسر جهان است که اخیراً توجه زیادی را به خود جلب کرده است. این مقاله با هدف ارائه اطلاعات جامع درباره این ویروس، تاریخچه کشف آن، اثرات آن بر سلامتی افراد و اقدامات پیشگیرانه و درمانی مرتبط با آن تهیه شده است. در ادامه به بررسی دقیقتر این ویروس در سطح جهانی و ملی پرداختهایم.
ویروس متاپنوموویروس انسانی چیست؟
HMPV یک ویروس RNA است که به خانواده پنوموویریده و کلاس متاپنوموویروس تعلق دارد. این ویروس اولین بار در سال 2001 کشف شد و مطالعات نشان میدهد که احتمالاً صدها سال در جمعیت انسانی وجود داشته است. این ویروس میتواند عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی را ایجاد کند و اغلب در کودکان، سالمندان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف مشاهده میشود.
سرفه یکی از مکانیسمهای اصلی دفاعی بدن و در عین حال راه اصلی انتشار ویروسهای تنفسی است که در صورت عدم درمان میتواند منجر به درگیری جدی ریهها شود.
HMPV یکی از اصلیترین ویروسهایی است که میتواند بیماریهای تنفسی فصلی ایجاد کند. شباهتهای ساختاری و ژنتیکی این ویروس به ویروس پاراآنفلوآنزا و ویروس سینسیشیال تنفسی (RSV) موجب شده تا مطالعات زیادی برای فهم بهتر آن انجام شود.
علائم و نشانهها
علائم شایع HMPV شامل:
سرفه مداوم که میتواند خشک یا همراه با خلط باشد.
تب خفیف تا شدید که معمولاً چند روز طول میکشد.
گرفتگی بینی و آبریزش شدید.
تنگی نفس و احساس سنگینی در قفسه سینه.
این علائم در افراد مختلف با شدتهای متفاوتی بروز میکند. در موارد شدیدتر، این بیماری ممکن است به برونشیت، برونشیولیت یا پنومونی منجر شود. همچنین، افراد با بیماریهای زمینهای قلبی یا ریوی ممکن است دچار تشدید علائم شوند که نیازمند مراقبت پزشکی فوری است.
روشهای انتقال
ویروس HMPV از راههای زیر منتقل میشود:
تماس مستقیم با ترشحات آلوده ناشی از سرفه یا عطسه افراد بیمار.
تماس نزدیک با افراد آلوده در محیطهای شلوغ مانند مدارس یا محلهای کار.
لمس سطوح آلوده به ویروس و سپس تماس با دهان، بینی یا چشم که امکان انتقال را افزایش میدهد.
ویروس در محیطهای بسته و فاقد تهویه مناسب بهراحتی منتقل میشود، به همین دلیل توجه به تمیزی محیط و رعایت فاصلهگذاری اجتماعی بسیار مهم است.
اپیدمیولوژی جهانی
در سطح جهانی، این ویروس در کودکان زیر 5 سال شایعتر است، اما در بزرگسالان نیز، بهویژه در فصول سرد سال، مشاهده میشود. آمارها نشان میدهد که:
حدود 14.2 میلیون مورد عفونت حاد تنفسی تحتانی ناشی از HMPV در کودکان گزارش شده است.
نرخ مرگومیر این ویروس در موارد حاد حدود 1 در هر 1000 مورد مبتلا است.
بیشترین شیوع این ویروس در مناطق با جمعیت بالا و کشورهای کمدرآمد گزارش شده است.
در سالهای اخیر، مطالعات بیشتری روی تأثیر این ویروس بر بزرگسالان و بیماران مزمن انجام شده است. کشورهای توسعهیافته نظیر آمریکا و اتحادیه اروپا نیز شاهد افزایش موارد ابتلا هستند.
وضعیت در ایران
در ایران، این ویروس طی سالهای گذشته در نظام مراقبت دیدهوری ثبت شده است. مطالعات نشان میدهد که شیوع HMPV در ایران حدود 8.9٪ برآورد شده است و بیشتر در کودکان زیر 5 سال مشاهده میشود. بیمارستانهای ایران نیز در فصول پاییز و زمستان با افزایش مراجعه بیماران تنفسی مواجه هستند که بخشی از این موارد به HMPV مرتبط است.
با توجه به اینکه نظام سلامت ایران تلاشهای زیادی برای بهبود روشهای تشخیصی و پیشگیری از بیماریهای ویروسی انجام داده است، نیاز به توسعه زیرساختهای آزمایشگاهی برای شناسایی سریع HMPV نیز احساس میشود.
وضعیت در چین
چین بهعنوان یکی از پرجمعیتترین کشورهای جهان، هر ساله با موارد بالایی از عفونتهای تنفسی مواجه میشود. در فصل زمستان، افزایش موارد HMPV بهوضوح در بیمارستانهای این کشور مشاهده میشود. گزارشها حاکی از آن است که اگرچه موارد بیماری افزایش یافته، اما تاکنون وضعیت بحرانی اعلام نشده است. مقامات بهداشتی چین با اجرای پروتکلهای جدید مانند گسترش تستهای آزمایشگاهی و تقویت آموزش عمومی، به دنبال کنترل شیوع این ویروس هستند.
رعایت پروتکلهای بهداشتی و استفاده از ماسک در اماکن پرتردد شهری، نقش کلیدی در کنترل زنجیره انتقال ویروسهای تنفسی و حفظ سلامت جامعه دارد.
روشهای تشخیص
تشخیص دقیق و بهموقع HMPV از اهمیت ویژهای برخوردار است. روشهای تشخیصی شامل:
RT-PCR: این روش برای شناسایی ژنهای خاص ویروس بسیار دقیق و قابل اعتماد است.
RT-qPCR: فناوری حساستر و پیشرفتهتر که امکان شناسایی سریعتر اسید نوکلئیک ویروس را فراهم میکند.
روشهای نوین مانند LAMP و CRISPR: این فناوریها به دلیل هزینه کمتر و سرعت بالا در حال محبوبیت بیشتری هستند.
توسعه روشهای تشخیصی سریع و کمهزینه، بهویژه در کشورهایی با منابع محدود، میتواند به شناسایی و مدیریت بهتر این ویروس کمک کند.
درمان و پیشگیری
در حال حاضر، هیچ واکسن یا درمان ضدویروسی خاصی برای HMPV وجود ندارد، اما پیشرفتهای اخیر در زمینه بیوتکنولوژی امیدهایی برای تولید واکسن در آینده نزدیک ایجاد کرده است. اقدامات پیشگیرانه شامل:
شستشوی مکرر و دقیق دستها با صابون و آب گرم.
استفاده از ماسک در محیطهای شلوغ یا هنگام بیماری.
تهویه مناسب فضاهای بسته و جلوگیری از ازدحام جمعیت.
رعایت اصول بهداشت فردی مانند دوری از افراد بیمار و ضدعفونی کردن سطوح پرتماس.
درمان فعلی بیشتر حمایتی است و شامل مصرف مایعات، استراحت کافی، و در موارد حاد، استفاده از دستگاههای کمکتنفسی میشود. بیماران با علائم شدید باید فوراً به پزشک مراجعه کنند.
نتیجهگیری
ویروس HMPV، اگرچه جدید نیست، اما همچنان تهدیدی جدی برای سیستمهای بهداشتی جهان محسوب میشود. آگاهی از روشهای انتقال، تشخیص و پیشگیری میتواند به کنترل این ویروس کمک کند. افزایش سرمایهگذاری در حوزه بهداشت عمومی، توسعه روشهای تشخیصی و تولید واکسنهای مؤثر از جمله اقداماتی است که میتواند بار این بیماری را کاهش دهد.
با پیشرفت فناوریهای تشخیصی و افزایش آگاهی عمومی، مدیریت این بیماری بهبود یافته و از شیوع بیشتر آن جلوگیری خواهد شد.
Steinberg R, Marty V, Korten I, Aebi C, Latzin P, Agyeman PKA. Epidemiology and Clinical Characteristics of Human Metapneumovirus Infections in Hospitalized Children in Two Consecutive Postpandemic Years. The Pediatric Infectious Disease Journal. 2024;43(4)
Feng Y, He T, Zhang B, Yuan H, Zhou Y. Epidemiology and diagnosis technologies of human metapneumovirus in China: a mini review. Virology Journal. 2024;21(1):59
Haas LE, Thijsen SF, van Elden L, Heemstra KA. Human metapneumovirus in adults. Viruses. 2013;5(1):110-87
Bergeron HC, Crabtree J, Nagy T, Martin DE, Tripp RA. Probenecid Inhibits Human Metapneumovirus (HMPV) Replication In Vitro and in BALB/c Mice. Viruses. 2024;16(7)
Malekshahi SS, Yavarian J, Shafiei-Jandaghi NZ, Mokhtari-Azad T, Farahmand M. Prevalence of Human Metapneumovirus Infections in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis. Fetal Pediatr Pathol. 2021;40(6):663-73
آنزیم کراتین فسفوکیناز پروتئینی است که بدن ما برای داشتن عملکرد صحیح به آن نیاز دارد. این آنزیم نقش بسیار مهمی در کارایی درست عضلات دارد؛ اگر بافتهای بدن (قلب، مغز و اسکلتی) دچار آسیب شوند، غلظت آنزیم CPK در خون افزایش مییابد. تست CPK از نوع آزمایش خون است که پزشک محترم میتواند با توجه به نتیجه آن، اطلاعاتی در خصوص مقدار آنزیم کراتین فسفوکیناز در بدن به دست آورد و در مورد سلامت مغز، قلب یا عضلات اسکلتی نتیجهگیری درستی داشته باشد.
کاربرد آزمایش CPK
کاربرد اصلی آزمایش کراتین فسفوکیناز در اورژانس پس از مشاهده علائم حمله قلبی است. با این حال، معمولاً پزشک محترم تست CPK را در موارد زیر تجویز میکند:
تشخیص حمله قلبی
تشخیص علت درد قفسه سینه
بررسی علت التهاب عضلات ناشی از بیماری لوپوس
ارزیابی مقدار آسیبدیدگی بافت قلب یا عضلات اسکلتی
نحوه انجام تست CPK
این آزمایش با مشکلات قلبی همراه است و نشان میدهد:
حمله قلبی
جراحی باز قلب
آسیب فیزیکی به قلب (صدمه پس از تصادف)
میوکاردیت (التهاب ماهیچه قلب)
آسیب الکتریکی
تست CPK معمولاً بر روی نمونه سرم خون انجام میشود و برای نتایج دقیقتر، پزشک ممکن است توصیههای خاصی مانند پرهیز از ورزش سنگین پیش از آزمایش را تجویز کند.
سطح غیرطبیعی CPK-3 با مشکلات آسیب عضلانی همراه است و نشان میدهد:
آسیب ناشی از تصادف
دیستروفی عضلانی
آسیب عضلانی ناشی از بیحرکتی طولانیمدت (رابدومیولیز)
علت افزایش سطح آزمایش CPK
این آزمایش نیاز به آمادگی خاصی ندارد، فقط بهتر است در مورد داروهای خاصی که مصرف میکنید، به پزشک خود اطلاع دهید.
تفسیر آزمایش CPK
سطح کراتین کیناز در افراد بزرگسال سالم میتواند بر اساس جنسیت، نژاد و سطح فعالیت متغیر باشد. معمولاً افرادی که فعالیت بدنی سنگینی دارند، در فاصله زمانی کم جراحی انجام دادهاند، واکسن تزریق کردهاند یا داروی خاصی مصرف میکنند، سطح آنزیم CPK در آزمایش آنها بیشتر است.
همچنین تحقیقات نشان داده میانگین محدوده آنزیم کراتین فسفوکیناز در مردان بالاتر از زنان میباشد. لازم به ذکر است که افراد دارای توده عضلانی بیشتر، در مقایسه با سایر افراد از سطح آنزیم بالاتری برخوردارند.
بنابراین، میتوان تفسیر آزمایش CPK را به صورت زیر شرح داد:
سطح غیرطبیعی CPK-1
این مورد با مشکلات مغز و ریه همراه است و نشان میدهد:
سکته یا آسیب مغزی
تشنج
مرگ بافت ریه
شوک الکتریکی
سطح غیرطبیعی CPK-2
اصلیترین دلیل بالا رفتن سطح آنزیم کراتین فسفوکیناز در خون شامل موارد زیر است:
بیماری قلبی
آسیب به بافت عضلانی ریه
ناراحتی اعصاب
سکته مغزی
نتیجهگیری
CPK پروتئینی است که فعالیت آنزیمی دارد و اغلب در ماهیچههای اسکلتی، قلب و به مقدار کمتری در مغز وجود دارد. سه نوع آنزیم CPK وجود دارد:
CK-MM: بیشتر در ماهیچههای اسکلتی یافت میشود.
CK-MB: بیشتر در عضله قلب یافت میشود.
CK-BB: بیشتر در بافت مغز و به مقدار کمی در خون یافت میشود.
مقادیر بالای هرکدام از آنها میتواند به معنای یک آسیب بافتی باشد که بسته به نوع و مقدار CPK مرتبط است.
در این برگه آزمایش، مقدار CPK بیمار ۲۵۰ واحد در لیتر ثبت شده که بالاتر از محدوده مرجع (Reference Range) است و میتواند نشاندهنده فشار عضلانی یا آسیب بافتی باشد.
انجام تست CPK در آزمایشگاه سلامت
در آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت، با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و تیم متخصص، این آزمایشها با دقت بالا و همراه با کنترل کیفی و تحلیل دقیق ارائه میشود. برای آگاهی از وضعیت قلب و عضلات خود، میتوانید به آزمایشگاه تخصصی سلامت در شهرقدس مراجعه کنید و از خدمات حرفهای این مرکز بهرهمند شوید.
آدرس: شهرقدس، میدان مصلی
ساعت کار: شنبه تا چهارشنبه 6:30 تا 21، پنجشنبه 6:30 تا 20
