Tag: قاعدگی نامنظم

  • هیپرپرولاکتینمی: ۷ روش درمان قطعی + راهنمای کامل تشخیص و علل

    هیپرپرولاکتینمی: ۷ روش درمان قطعی + راهنمای کامل تشخیص و علل

    ۱. هیپرپرولاکتینمی چیست؟

    هیپرپرولاکتینمی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن سطح هورمون پرولاکتین در خون بیش از حد طبیعی بالا می‌رود. این یکی از شایع‌ترین اختلالات هورمونی هیپوفیز است که هم زنان و هم مردان را درگیر می‌کند.

    مقدار طبیعی پرولاکتین در خون:

    • زنان: کمتر از25ng/mL
    • مردان: کمتر از 17ng/mL

    هر مقداری بالاتر از این اعداد، نیاز به بررسی دارد.


    ۲. پرولاکتین چه نقشی در بدن دارد؟

    پرولاکتین هورمونی است که توسط غده هیپوفیز (در پایه مغز) ترشح می‌شود. مهم‌ترین وظیفه آن تحریک تولید شیر مادر پس از زایمان است.

    اما این هورمون نقش‌های دیگری هم دارد:

    • تنظیم چرخه قاعدگی
    • تأثیر بر میل جنسی
    • تنظیم سیستم ایمنی
    • حفظ تراکم استخوان

    وقتی سطح پرولاکتین بدون دلیل فیزیولوژیک بالا می‌رود، این تعادل به هم می‌خورد.

    آزمایش خون پرولاکتین در آزمایشگاه – دست با دستکش آبی لوله آزمایش خون را در محیط آزمایشگاهی نگه داشته است
    نمونه خون برای اندازه‌گیری سطح پرولاکتین – اولین قدم در تشخیص هیپرپرولاکتینمی

    ۳. علل این بیماری

    پرولاکتینوما؛ شایع‌ترین علت

    پرولاکتینوما یک تومور خوش‌خیم غده هیپوفیز است که بیش از حد پرولاکتین تولید می‌کند. این تومور شایع‌ترین علت هیپرپرولاکتینمی است و در دو نوع اصلی دیده می‌شود:

    نوعاندازهشیوع
    میکروآدنوماکمتر از ۱۰ میلی‌مترشایع‌تر در زنان
    ماکروآدنومابیشتر از ۱۰ میلی‌مترشایع‌تر در مردان

    سایر علل مهم

    داروها یکی از علل بسیار شایع هستند:

    • داروهای ضد روان‌پریشی (مثل هالوپریدول، ریسپریدون)
    • داروهای ضد تهوع (مثل متوکلوپرامید)
    • برخی داروهای ضد افسردگی
    • داروهای ضد فشار خون (مثل متیل‌دوپا)

    بیماری‌های زمینه‌ای:

    علل فیزیولوژیک (طبیعی):

    • بارداری و شیردهی
    • استرس شدید
    • ورزش سنگین
    • خواب

    ۴. علائم در زنان و مردان

    علائم در زنان

    هیپرپرولاکتینمی در زنان معمولاً زودتر تشخیص داده می‌شود چون علائم آشکارتری ایجاد می‌کند:

    • اختلال قاعدگی: بی‌نظمی، کاهش یا قطع کامل پریود (آمنوره)
    • گالاکتوره: ترشح شیر از پستان بدون بارداری یا شیردهی
    • ناباروری: به دلیل اختلال در تخمک‌گذاری
    • کاهش میل جنسی
    • خشکی واژن
    • پوکی استخوان در موارد طولانی‌مدت

    علائم در مردان

    در مردان، هیپرپرولاکتینمی اغلب دیرتر تشخیص داده می‌شود:

    • اختلال نعوظ
    • کاهش میل جنسی
    • ناباروری (کاهش تعداد و کیفیت اسپرم)
    • ژنیکوماستی: بزرگ شدن پستان
    • گالاکتوره (نادرتر از زنان)

    علائم مرتبط با تومور (پرولاکتینوما)

    اگر علت هیپرپرولاکتینمی یک تومور بزرگ باشد:

    • سردرد مداوم
    • اختلال بینایی (به‌خصوص از دست دادن دید محیطی)
    • دوبینی
    لوله آزمایش خون با برچسب PROLACTIN در دست متخصص آزمایشگاه با دستکش آبی – آزمایش پرولاکتین برای تشخیص هیپرپرولاکتینمی
    نمونه خون با برچسب PROLACTIN در آزمایشگاه تخصصی – اندازه‌گیری سطح پرولاکتین، اولین گام در تشخیص هیپرپرولاکتینمی

    ۵. تشخیص

    آزمایش خون

    اولین قدم، اندازه‌گیری سطح پرولاکتین سرم است. نکات مهم:

    • خون‌گیری باید ۲ تا ۳ ساعت پس از بیدار شدن انجام شود
    • بیمار باید استرس کمی داشته باشد (استرس پرولاکتین را بالا می‌برد)
    • در صورت مقدار مرزی، آزمایش باید تکرار شود

    نکته مهم — اثر هوک (Hook Effect):
    در تومورهای بسیار بزرگ، ممکن است آزمایش به‌اشتباه عدد پایینی نشان دهد. پزشک باید نمونه را رقیق کرده و مجدداً آزمایش کند.

    ماکروپرولاکتین:
    گاهی پرولاکتین بالا به دلیل وجود فرم غیرفعال هورمون (ماکروپرولاکتین) است که نیاز به درمان ندارد. آزمایش PEG precipitation این موضوع را مشخص می‌کند.

    تصویربرداری

    اگر پرولاکتین بالا تأیید شد، MRI هیپوفیز با کنتراست انجام می‌شود تا وجود تومور بررسی شود.

    آزمایش‌های تکمیلی


    ۶. ۷ روش درمان هیپرپرولاکتینمی

    روش ۱: رفع علت زمینه‌ای

    اگر هیپرپرولاکتینمی به دلیل دارو یا بیماری دیگری باشد، درمان آن بیماری یا تغییر دارو کافی است.

    روش ۲: کابرگولین (Cabergoline)

    اول‌خط درمان برای پرولاکتینوما. این دارو یک آگونیست دوپامین است که:

    • پرولاکتین را کاهش می‌دهد
    • تومور را کوچک می‌کند
    • دو بار در هفته مصرف می‌شود
    • عوارض جانبی کمتری نسبت به بروموکریپتین دارد

    روش ۳: بروموکریپتین (Bromocriptine)

    گزینه دوم یا جایگزین کابرگولین، به‌خصوص در زنان باردار یا برنامه‌ریزی برای بارداری ترجیح داده می‌شود چون سابقه ایمنی طولانی‌تری دارد.

    روش ۴: جراحی (ترانس‌اسفنوئیدال)

    در موارد زیر جراحی در نظر گرفته می‌شود:

    • عدم پاسخ به دارو
    • عدم تحمل دارو
    • فشار تومور بر اعصاب بینایی
    • ترجیح بیمار

    موفقیت جراحی در میکروآدنوما بالاتر از ماکروآدنوما است.

    روش ۵: رادیوتراپی

    گزینه سوم برای موارد مقاوم به دارو و جراحی. معمولاً به عنوان درمان کمکی استفاده می‌شود.

    روش ۶: پایش و مشاهده (Watchful Waiting)

    برای میکروآدنوماهای بدون علامت یا ماکروپرولاکتینمی، گاهی فقط پایش منظم کافی است و نیازی به درمان فعال نیست.

    روش ۷: مدیریت عوارض بلندمدت

    در بیماران با هیپرپرولاکتینمی طولانی‌مدت:

    • سنجش تراکم استخوان (DEXA scan)
    • مکمل کلسیم و ویتامین D
    • پایش منظم MRI

    ۷. هیپرپرولاکتینمی و ناباروری

    هیپرپرولاکتینمی یکی از علل قابل درمان ناباروری است. مکانیسم آن این است:

    پرولاکتین بالا → مهار GnRH → کاهش LH و FSH → اختلال تخمک‌گذاری در زنان / کاهش تستوسترون در مردان

    خبر خوب این است که با درمان مؤثر (معمولاً کابرگولین)، در اکثر بیماران:

    • چرخه قاعدگی طبیعی می‌شود
    • تخمک‌گذاری برمی‌گردد
    • باروری بازیابی می‌شود

    در زنانی که با کابرگولین باردار می‌شوند، معمولاً دارو قطع می‌شود و بارداری تحت نظر ادامه می‌یابد.


    ۸. سوالات متداول

    آیا هیپرپرولاکتینمی خطرناک است؟
    در اکثر موارد خیر. پرولاکتینوما تومور خوش‌خیم است و با درمان مناسب کنترل می‌شود. ماکروآدنوماهای بزرگ نیاز به پیگیری دقیق‌تری دارند.

    آیا هیپرپرولاکتینمی درمان قطعی دارد؟
    بله. بسیاری از بیماران پس از چند سال درمان با کابرگولین می‌توانند دارو را قطع کنند و پرولاکتین طبیعی بماند.

    آیا استرس پرولاکتین را بالا می‌برد؟
    بله، استرس حاد می‌تواند پرولاکتین را موقتاً بالا ببرد. به همین دلیل آزمایش باید در شرایط آرام انجام شود.

    آیا هیپرپرولاکتینمی در مردان هم شایع است؟
    کمتر از زنان، اما وجود دارد. در مردان معمولاً دیرتر تشخیص داده می‌شود چون علائم کمتر آشکار هستند.


    منابع علمی


  • سندرم تخمدان پلی کیستیک: (علائم و علت ایجاد بیماری)

    سندرم تخمدان پلی کیستیک: (علائم و علت ایجاد بیماری)

    سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) یک مشکل هورمونی است که در طول سال‌ها باروری اتفاق می‌افتد.
    اگر شما به این سندرم مبتلا هستید، ممکن است اغلب پریود نشوید یا پریود شما بیش از روزهای نرمال ادامه پیدا کند. همچنین ممکن است هورمونی به نام آندروژن در بدن شما بیش از حد باشد.
    در PCOS کیسه‌های کوچکی که حاوی مایعات هستند در قسمت بیرونی تخمدان ایجاد می‌شوند که به آن‌ها کیست می‌گویند. کیست‌های حاوی مایعات که دارای تخمک‌های نابالغ هستند را فولیکول می‌گویند. در این حالت (PCOS) فولیکول‌ها نمی‌توانند به‌طور منظم تخمک آزاد کنند.

    علت دقیق سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS ناشناخته است. تشخیص و درمان زودهنگام همراه با کاهش وزن همزمان می‌تواند ریسک عوارض طولانی‌مدت این بیماری مثل دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

    علائم سندرم PCOS متنوع است. زمانی که شما حداقل ۲ مورد از علائم زیر را داشته باشید می‌توان PCOS را تشخیص داد:

    • پریودهای نامنظم: داشتن پریودهای کمتر از معمول یا پریودهای نامنظم از علائم شایع PCOS است. همچنین داشتن پریودهایی با تعداد روز بیش‌تر از حد معمول، به‌طور مثال ممکن است کمتر از ۹ پریوده در سال داشته باشید که با فاصله‌ی بیش از ۳۵ روز رخ دهند. و همچنین ممکن است برای باردار شدن مشکل داشته باشید.
    • مقدار زیاد آندروژن: مقدار بیش از حد این هورمون، می‌تواند باعث ایجاد موهای زائد صورت و بدن شود، که به این حالت هیرسوتیسم (Hirsutism) می‌گویند. همچنین گاهی اوقات آکنه‌های شدید و ریزش مو با الگوی مردانه طاسی‌شکل رخ می‌دهد.
    • تخمدان‌های پلی کیستیک: تخمدان‌های شما ممکن است بزرگ‌تر از حالت نرمال باشند و ممکن است کیست‌های حاوی فولیکول‌ها با تخمک‌های نابالغ اطراف تخمدان ایجاد شده باشد. این تخمدان‌ها ممکن است به درستی کارایی نداشته باشند.
    زن جوان با چهره‌ای متفکر و نگران در حال گوش دادن به توضیحات پزشک درباره سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) با نمایش دیاگرام رحم و تخمدان روی مانیتور.
    درک صحیح از بیماری PCOS و مشورت با متخصص زنان، اولین قدم برای مدیریت علائم و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت این سندرم هورمونی است.

    علائم و نشانه‌های PCOS معمولا در افراد چاق (افراد با اضافه وزن زیاد) شدیدتر است.

    چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

    زمانی که دچار پریودهای نامنظم شدید، یا در بارداری به مشکل خوردید یا همچنین نشانه‌های افزایش آندروژن در بدن را مشاهده کردید، به پزشک خود مراجعه کنید. که این نشانه‌ها می‌تواند شامل رشد موهای زائد روی صورت و بدن، ایجاد جوش و آکنه و ریزش طاسی‌شکل مو باشد.

    دلایل ایجاد سندرم تخمدان پلی کیستیک:

    دلیل دقیق سندرم PCOS ناشناخته است. اما فاکتورهایی که ممکن است در ایجاد این سندرم نقش داشته باشند، شامل:

    • مقاومت انسولین: انسولین هورمونی است که توسط پانکراس تولید می‌شود. باعث می‌شود تا سلول‌ها از گلوکز (قند خون) استفاده کرده و انرژی اولیه‌ی بدن را تامین می‌کند. اگر سلول‌ها دچار مقاومت به انسولین شوند، سطح قند خون افزایش پیدا می‌کند. و این باعث می‌شود تا بدن انسولین بیشتری را تولید کرده تا بتواند سطح قند خون را پایین نگه دارد. در نتیجه میزان زیاد انسولین ممکن است باعث تولید میزان زیادی هورمون مردانه (آندروژن) شود. و میزان بالای این هورمون (چنان‌چه بالاتر گفته شد) می‌تواند مشکلاتی را برای تخمک‌گذاری شما ایجاد کند.
    • التهاب (با درجه پایین): گلبول‌های سفید خون در پاسخ به عفونت یا آسیب موادی را می‌سازند. به این پاسخ التهاب درجه پایین گفته می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد که افراد با سندرم PCOS دارای نوعی التهاب طولانی‌مدت و با درجه پایین هستند که باعث تولید اندروژن در تخمدان‌های پلی کیستیک می‌شود. گه‌این حالت می‌تواند به مشکلات قلبی و عروقی منجر شود.
    • وراثت: تحقیقات نشان می‌دهد که ژن‌های مشخصی ممکن است با این سندرم مرتبط باشند. داشتن سابقه‌ی خانوادگی PCOS ممکن است در به‌وجود آمدن این بیماری نقش مهمی را ایفا کند.
    • آندروژن اضافی: در PCOS، تخمدان‌ها ممکن است سطوح بالایی از آندروژن را تولید کنند. داشتن آندروژن بیش از حد در تخمک‌گذاری اختلال ایجاد کرده و این به این معناست که تخمک‌ها به‌طور منظم رشد نمی‌کنند و از فولیکول‌هایی که در آن رشد می‌کنند، آزاد نمی‌شوند. آندروژن اضافی همچنین می‌تواند منجر به هیرسوتیسم و آکنه و جوش شود.
    پزشک متخصص زنان در حال توضیح دادن نتایج سونوگرافی روی برگه چاپ شده به بیمار، با دستگاه سونوگرافی و مانیتور نمایش‌دهنده فولیکول‌های تخمدان در پس‌زمینه.
    در سونوگرافی تشخیص PCOS، وجود تعداد مشخصی از فولیکول‌های ریز در حاشیه تخمدان‌ها بررسی می‌شود که پزشک متخصص بر اساس آن طرح درمانی را مشخص می‌کند.

    عوارض

    عوارضی که سندرم تخمدان پلی کیستیک PCOS ممکن است برای فرد ایجاد کند، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

    • ناباروری
    • دیابت بارداری یا فشارخون بالا ناشی از بارداری
    • سقط جنین یا زایمان زودرس
    • استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NAFLD) – التهاب شدید کبد ناشی از تجمع چربی در کبد
    • سندرم متابولیک – مجموعه‌ای از شرایطی از جمله فشارخون بالا، قند خون بالا و سطوح ناسالم کلسترول یا تری‌گلیسرید که به‌طور قابل‌توجهی خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی را افزایش می‌دهد.
    • دیابت نوع ۲ یا پیش‌دیابت
    • آپنه خواب – نوعی اختلال خواب که در آن دیواره‌های گلو در طول خواب ریلکس، شل و باریک می‌شوند و این وضعیت باعث ایجاد توقف‌هایی در تنفس می‌شود.
    • افسردگی، اضطراب و اختلال خوردن
    • سرطان آندومتر رحم

    چاقی معمولا با PCOS رخ می‌دهد و می‌تواند عوارض این سندرم را بدتر کند. نویسنده: خانم طالبی

    منبع: سایت mayoclinic.org

    رفرنس‌های این سایت:

    1. Tremblay-Davis AC, et al. Diagnosis and treatment of polycystic ovary syndrome in primary care. Journal for Nurse Practitioners. 2021; doi:10.1016/j.nurpra.2021.08.008.
    2. Rocha AL, et al. Recent advances in the understanding and management of polycystic ovary syndrome. F1000Research. 2022; doi:10.12688/f1000research.15318.1.
    3. Polycystic ovary syndrome. Office on Women’s Health. https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/polycystic-ovary-syndrome. Accessed May 2, 2022.
    4. Ferri FF. Polycystic ovary syndrome. In: Ferri’s Clinical Advisor 2022. Elsevier; 2022. https://www.clinicalkey.com. Accessed May 4, 2022.
    5. FAQs. Polycystic ovary syndrome (PCOS). American College of Obstetricians and Gynecologists. https://www.acog.org/womens-health/faqs/polycystic-ovary-syndrome-pcos. Accessed May 2, 2022.
    6. Polycystic ovary syndrome (PCOS). Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development. https://www.nichd.nih.gov/health/topics/factsheets/pcos. Accessed May 2, 2022.
    7. AskMayoExpert. Polycystic ovary syndrome. Mayo Clinic; 2022.
    8. Collee J, et al. Polycystic ovarian syndrome and infertility: Overview and insights of the putative treatments. Gynecological Endocrinology. 2021; doi:10.1080/09513590.2021.1958310.
    9. Lentscher JA, et al. Clinical presentation and diagnosis of polycystic ovarian syndrome. Clinical Obstetrics and Gynecology. 2021; doi:10.1097/GRF.0000000000000563.
    10. Nimmagadda R. Allscripts EPSi. Mayo Clinic. April 27, 2022.
    11. Burnett TL (expert opinion). Mayo Clinic. May 27, 2022.